Wednesday, February 12, 2020

ಅಭಿಜ್ಞಾನ ಶಾಕುಂತಲ 5

                                                                            ದೃಶ್ಯ ೫

(ವಿದೂಷಕ ಮತ್ತು ಆಸನಸ್ಥನಾದ ರಾಜ ದುಷ್ಯಂತನ ಪ್ರವೇಶ)

ವಿದೂಷಕ: (ನೇಪಥ್ಯದ ಕಡೆ ಕಿವಿ ಕೊಡುತ್ತಾ) ರಾಜ, ಸ್ನೇಹಿತ, ಸಂಗೀತಶಾಲೆಯ ಕಡೆ ಕಿವಿ ಕೊಡು. ಲಯಶುದ್ಧವಾದ ಹಾಡಿಗೆ ಸ್ವರಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಹಂಸಪದಿಕೆ ವರ್ಣಪರಿಚಯ ಮಾಡುತ್ತಿರಬಹುದು.

ದುಷ್ಯಂತ: ನೀನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸುಮ್ಮನಿರು. ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ.

(ಹಾಡು ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ)
ಪೊಸ ಮಧುವಂ ಬಯಸುವ ದುಂಬಿಯೇ, ಪೀರ್ದು
ರಸಮಂ ಮಾವಿನ ಮರದೊಳು
ವಸತಿಯಂ ಮಾಡಿ ತಾವರೆಯೆಸಳುಗಳೊಳು
ಪಿಸುಗುಡುತೆನ್ನಂ ತೊರೆದೆಯೇಂ?

ದುಷ್ಯಂತ: ಆಹಾ! ರಾಗ ಎಷ್ಟು ಮನೋಹರವಾಗಿದೆ!

ವಿದೂಷಕ: ಆ ಹಾಡಿನ ಅರ್ಥವಾಯಿತಾ?

ದುಷ್ಯಂತ: (ನಗುತ್ತಾ) ನಾನು ಪ್ರಣಯಿಸಿದ್ದವಳು. ಈಗ ಅವಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ರಾಣಿ ವಸುಮತಿಯೊಡನೆಯೇ ಇರುತ್ತೇನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೀಗೆ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ. ಮಾಧವ್ಯ, ಹಂಸಪದಿಕೆಗೆ ಹೋಗಿ ನೀನು ಜಾಣತನದಿಂದಲೇ ಬೈದೆ  ಎಂದು ಹೇಳು.

ವಿದೂಷಕ: ಆಜ್ಞೆ ಮೀರುವುದಕ್ಕಾಗುತ್ತದೆಯೇ!
(ಎದ್ದು ನಿಂತು)
ಅಯ್ಯಾ ಸ್ನೇಹಿತ, ಅವಳೋ ಅಪ್ಸರೆ. ಈಗ ನಾನು ಹೋಗಿ ಅವಳಿಗೆ ಹೇಳಿದರೆ, ಅವಳು ನನ್ನ ಜುಟ್ಟು ಹಿಡಿದು ಹೊಡೆಯುತ್ತಾಳೆ. ನನಗಿನ್ನೇನು ಮೋಕ್ಷವೋ!

ದುಷ್ಯಂತ: ಇರಲಿ ಹೋಗು. ಪಟ್ಟಣದ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರದಿಂದ ಹೇಳು.

ವಿದೂಷಕ: ನನಗಿನ್ನೇನು ಗತಿಯೋ?
(ನಿಷ್ಕ್ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ)

ದುಷ್ಯಂತ: (ಸ್ವಗತ) ಇದೇನು, ಈ ಹಾಡನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆ ನನಗೆ ಇಷ್ಟಜನರ ವಿರಹವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ವ್ಯಾಕುಲವುಂಟಾಗುತ್ತಿದೆಯಲ್ಲ! ಇದೇನೋ! ರಮ್ಯವಾದುದನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ಮಧುರವಾದುದನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ, ಸುಖಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಮನಸ್ಸು ಒಂದು ರೀತಿಯ ವೇದನೆಗೊಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ತನಗೆ ಗೊತ್ತಿರದೆಯೇ ಮನಸ್ಸು ಏನನ್ನೋ ಚಿಂತಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಜನ್ಮಾಂತರದಿಂದ ಬಂದ ಭಾವವೋ ಏನೋ?
(ಒಂದು ರೀತಿಯ ಚಿಂತೆಗೊಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ)

(ರಾಜನ ಕಂಚುಕಿಯ ಪ್ರವೇಶ)
ಕಂಚುಕಿ: ಅಯ್ಯೋ! ನಾನು ಈ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದುಬಿಟ್ಟೆನಲ್ಲ! ಮೊದಲು ಆಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ರಾಜನ ಈ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಕೋಲನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತಿದ್ದೆ, ಈಗ ನನಗೆ ವಯಸ್ಸಾಗಿ ಇದನ್ನೇ ಊರುಗೋಲನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಹಾಗಾಯಿತಲ್ಲ!

ಧರ್ಮಕಾರ್ಯ ಮಾಡುವುದು ರಾಜನ ಕೆಲಸವೇನೋ ಸರಿ. ಆದರೆ ಧರ್ಮಾಸನದಿಂದ ಈಗ ತಾನೇ ಎದ್ದು ಹೋಗಿರುವ ಅವನಿಗೆ ಈಗ ಮತ್ತೆ ಕಣ್ವಶಿಷ್ಯರ ಆಗಮನವನ್ನು ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ನನಗೆ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲ. ಅಥವಾ, ಲೋಕತಂತ್ರದ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ವಿಶ್ರಮವೇ ಇಲ್ಲವೇನೋ! ಸೂರ್ಯ ತನ್ನ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಹೂಡಿ ರಾತ್ರಿ ಹಗಲು ತಿರುಗುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ, ಗಾಳಿ ಬೀಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ, ಶೇಷ ಯಾವಾಗಲೂ ಭೂಮಿಭಾರವನ್ನು ಹೊರುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಅಂತೆಯೇ ಈ ರಾಜರ ಧರ್ಮವೂ!

ಇರಲಿ. ನನ್ನ ಕೆಲಸ ನಾನು ಮಾಡೋಣ. 
(ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ರಾಜನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ)
ತನ್ನ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳಂತೆ ಅವರವರ ಕೆಸಲಗಳಿಗೆ ನಿಯಮಿಸಿ, ನಮ್ಮ ರಾಜ, ತಾನು ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಮರಗಳ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಆನೆಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಗಜರಾಜನಂತೆ, ವಿಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

(ರಾಜನ ಬಳಿ ಹೋಗಿ)
ಮಹಾರಾಜನಿಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ಕಣ್ವರ ಸಂದೇಶವನ್ನು ತಂದು ಹಿಮಗಿರಿಯಿಂದ ಸ್ತ್ರೀತಪಸ್ವಿಗಳ ಜೊತೆ ಋಷಿಗಳು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರನ್ನು ಕರೆಸುವುದು ತಮ್ಮ ಚಿತ್ತ.

ದುಷ್ಯಂತ: (ಆದರದಿಂದ) ಏನು ಕಣ್ವರ ಸಂದೇಶವೇ?

ಕಂಚುಕಿ: ಹೌದು ಮಹಾರಾಜ.

ದುಷ್ಯಂತ: ಹಾಗಾದರೆ ನಾನು ಹೇಳಿದೆನೆಂದು ಪುರೋಹಿತ ಸೋಮರಾತರಿಗೆ ಅವರೇ ಮುಂದೆ ನಿಂತು ಈ ಆಶ್ರಮವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಶ್ರೌತವಿಧಿಗಳಿಂದ ಸತ್ಕರಿಸಲು ಹೇಳು. ನಾನು ತಪಸ್ವಿದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಉಚಿತವಾದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾಯುತ್ತಿರುತ್ತೇನೆ. 

ಕಂಚುಕಿ: ರಾಜರ ಆಜ್ಞೆ.
(ನಿರ್ಗಮಿಸುತ್ತಾನೆ)

ದುಷ್ಯಂತ: (ನಿಂತು) ವೇತ್ರವತಿ, ಅಗ್ನಿಗೃಹದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರಿಸು.

ಪ್ರತೀಹಾರಿ: ಇತ್ತ, ಇತ್ತ ಮಹಾರಾಜ.

ದುಷ್ಯಂತ: (ಮುಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತಾ, ಅಧಿಕಾರಖೇದವನ್ನು ತೋರಿಸಿ) ಎಲ್ಲರೂ ಬೇಕಾದದ್ದನ್ನು ಪಡೆದಮೇಲೆ ಸುಖಿಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ರಾಜನಿಗಾದರೋ ದುಃಖ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರಾಜನ ಕೆಲಸ ಉತ್ಸಾಹಿಯನ್ನೂ ಕುಗ್ಗಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಭಾರವಾದ ಕೊಡೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲೇ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಂತೆ.  ನೆರಳೂ ಇದೆ, ಭಾರವೂ ಇದೆ.

(ನೇಪಥ್ಯದಲ್ಲಿ)
ಹೊಗಳುಭಟರಿಬ್ಬರು : ಮಹಾರಾಜನಿಗೆ ಜಯಯಾಗಲಿ.

ಮೊದಲೆನೆಯವ: ಮಹಾರಾಜ, ನೀನು ನಿನ್ನ ಸುಖವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪ್ರಜೆಗಳ ಸುಖಕ್ಕಾಗಿ ಕಷ್ಟಪಡುತ್ತೀಯ. ಬಿಲಿಸಿನ ತಾಪವನ್ನು ತಾನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಬಂದವರಿಗೆ ನೆರಳನ್ನು ಕೊಡುವ ಮರದಂತೆ.

ಎರಡನೆಯವ: ಮಹಾರಾಜ, ನಿನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸುತ್ತೀಯ, ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತೀಯ. ಸುಖ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೋ ಬಂಧುಗಳಿರಬಹುದು ಆದರೆ ನೀನು ಎಲ್ಲ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಬಂಧು.

ದುಷ್ಯಂತ: ವ್ಯಾಕುಲದಿಂದಿದ್ದ ಮನಸ್ಸು ತಿಳಿಯಾಯಿತು.
(ಮುಂದೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ)

ಪ್ರತೀಹಾರಿ: ಮಹಾರಾಜ, ಇದು ಹೋಮಧೇನುವಿರುವ ಅಗ್ನಿಗೃಹ. ಈ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿ ಒಳಗೆ ಬನ್ನಿ.

ದುಷ್ಯಂತ: (ವೇತ್ರವತಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಮೆಟ್ಟಿಲು ಹತ್ತಿ) ವೇತ್ರವತಿ, ಕಣ್ವರು ನನಗಾಗಿ ಏಕೆ ಈ ಋಷಿಗಳನ್ನು ಕಳಿಸಿರಬಹುದು? ವ್ರತಿಗಳು ಇರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಯಾರಾದರೂ ವಿಘ್ನವನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡಿದ್ದಾರೆಯೇ? ಧರ್ಮಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೇನಾದರೂ ತೊಂದರೆಯಾಯಿತೇ? ಅಥವಾ ನನ್ನ ತಪ್ಪಿನಿಂದ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮರಗಳು ಹೂ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಬಿಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದವೇ? ಬಹುತರ್ಕಗಳಿಂದ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಓಲಾಡುತ್ತಿದೆ.

ಪ್ರತೀಹಾರಿ: ನಿಮ್ಮ ಒಳ್ಳೆಯ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನೋಡಿ ಮಹಾರಾಜರನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸಲು ಬಂದ್ದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದೆನಿಸುತ್ತಿದೆ.

(ಗೌತಮಿ ಮತ್ತು ಶಕುಂತಲೆಯನ್ನು ಮುಂದೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಶಾರ್ಙರವ, ಶಾರದ್ವತರ ಪ್ರವೇಶ. ಅವರ ಮುಂದೆ ಕಂಚುಕಿ ಮತ್ತು ಪುರೋಹಿತರು ಬರುತ್ತಾರೆ)

ಕಂಚುಕಿ: ಋಷಿಗಳೇ, ಇತ್ತ, ಇತ್ತ. 

ಶಾರ್ಙರವ: ಶಾರದ್ವತ, ಈ ಮಹಾರಾಜ ಮಹಾಭಾಗನೇ ಸರಿ. ಇವನದು ಅಭಿನ್ನ ಸ್ಥಿತಿ. ಜನರೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೂ ಶಾಂತ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಈ ಜನಾಕೀರ್ಣವಾದ ನಗರ ಬೆಂಕಿಬಿದ್ದ ಮನೆಯಂತಿದೆ.

ಶಾರದ್ವತ: ಈ ನಗರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಮೇಲಿಂದಲೂ ನಿನಗೆ ಹಾಗೇ ಅನಿಸುತ್ತಿದೆ. ನನಗೂ ಇಲ್ಲಿನ ಸುಖಪುರುಷರನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡದಿದ್ದವನನ್ನು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದವನು, ಅಶುಚಿಯಾಗಿರುವವನನ್ನು ಶುಚಿಯಾಗಿರುವವನು, ನಿದ್ರೆ ಮಾಡಿದವನನ್ನು ಎಚ್ಚೆತ್ತವನು, ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿರುವವನನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರನಾಗಿರುವವನೂ ನೋಡಿದಂತಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಶಕುಂತಲೆ: (ಶಕುನವನ್ನು ನಟಿಸುತ್ತಾ) ನನ್ನ ಬಲಗಣ್ಣು ಅದರುತ್ತಿದೆಯಲ್ಲ!!

ಗೌತಮಿ: ಮಗಳೇ, ಅಮಂಗಳವನ್ನು ಬಿಡು. ನಿನ್ನ ಗಂಡನ ಕುಲದೈವಗಳು ನಿನಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಮಾಡಲಿ.
(ಮುಂದೆ ಬರುತ್ತಾರೆ)

ಪುರೋಹಿತ: (ರಾಜನನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿ) ತಪಸ್ವಿಗಳೆ, ವರ್ಣಾಶ್ರಮಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಮಹಾರಾಜ ತನ್ನ ಆಸನದಿಂದೆದ್ದು ತಮ್ಮಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ನೋಡಿ.

ಶಾರ್ಙರವ: ಪುರೋಹಿತ, ಇದು ಅಭಿನಂದನೀಯವೇ, ಆದರೂ ನಾವು ಇದಕ್ಕೆಲ್ಲ ತಟಸ್ಥರೇ! ಹಣ್ಣಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮರಗಳು ಬಾಗುತ್ತವೆ, ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮೋಡ ಮಳೆ ಸುರಿಸುತ್ತದೆ, ಮಹಾತ್ಮರು ಸಮೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಗುತ್ತಾರೆ, ಅದರಲ್ಲೇನೂ ವಿಶೇಷವಿಲ್ಲ, ಅದು ಅವರ ಸ್ವಭಾವ. 

ಪ್ರತೀಹಾರಿ: ಮಹಾರಾಜ, ಋಷಿಗಳು ಪ್ರಸನ್ನ ಮುಖರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರದು ಏನೋ ಕಾರ್ಯವಿದೆಯೆಂದು ಅನಿಸುತ್ತಿದೆ.

ದುಷ್ಯಂತ: (ಶಕುಂತಲೆಯನ್ನು ನೋಡಿ) ಅಲ್ಲಿರುವವಳು ಯಾರು? ಮುಸುಕನ್ನು ಹೊದ್ದಿರುವುದರಿಂದ ಅವಳ ಲಾವಣ್ಯ ಅಸ್ಫುಟವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಹಣ್ಣೆಲೆಗಳ ನಡುವೆ ಚಿಗುರೆಲೆಯಂತೆ ಶೋಭಾಯಮಾನವಾಗಿದ್ದಾಳೆ.

ಪ್ರತೀಹಾರಿ: ದೇವ, ಕುತೂಹಲದಿಂದ ನನಗೆ ತರ್ಕಿಸಲು ಆಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನೋಡಬೇಕೆನಿಸುತ್ತದೆ.

ದುಷ್ಯಂತ: ಬಿಡು. ಪರಪತ್ನಿಯರನ್ನು ವರ್ಣಿಸಬಾರದು.

ಶಕುಂತಲೆ: (ಕೈಯನ್ನು ಹೊಟ್ಟೆಯ ಮೇಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಸ್ವಗತ) ಹೃದಯವೇ ಏಕೆ ಭಯಪಡುತ್ತೀಯೆ? ಆರ್ಯಪುತ್ರನನ್ನು ನೋಡಿ ಧೈರ್ಯ ತಂದುಕೊ.

ಪುರೋಹಿತ: (ಮುಂದೆ ಬಂದು, ರಾಜನಿಗೆ) ಋಷಿಗಳನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಅರ್ಚಿಸಿದ್ದಾಗಿದೆ. ಕಣ್ವರಿಂದ ಏನೋ ಸಂದೇಶವಿದೆಯಂತೆ. ತಾವು ಆಲಿಸಬೇಕು.

ದುಷ್ಯಂತ: ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ.

ಋಷಿಗಳು: (ಕೈಯೆತ್ತಿ) ರಾಜನಿಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ.

ದುಷ್ಯಂತ: ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಋಷಿಗಳು: ಇಷ್ಟಾರ್ಥ ಸಿದ್ಧಿಯಾಗಲಿ.

ದುಷ್ಯಂತ: ತಪಸ್ವಿಗಳ ತಪಸ್ಸು ನಿರ್ವಿಘ್ನವಾಗಿದೆಯೇ?

ಋಷಿಗಳು: ನೀನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಘ್ನವೆಲ್ಲಿ? ಸೂರ್ಯನಿರುವಾಗ ಕತ್ತಲೆಗೆ ಜಾಗವೆಲ್ಲಿ!

ದುಷ್ಯಂತ: ನಾನು ರಾಜ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಸಾರ್ಥಕವಾಯಿತು. ಲೋಕಾನುಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿ ಕಣ್ವರು ಕುಶಲರೇ?

ಶಾರ್ಙರವ: ಸಿದ್ಧಿಯಿರುವವರು ಸ್ವಾಧೀನ ಕುಶಲರು. ಅವರು ನಿಮ್ಮ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ದುಷ್ಯಂತ: ಕಣ್ವರ ಆಜ್ಞೆಯೇನು?

ಶಾರ್ಙರವ: ಅವರ ಸಂದೇಶ ಹೀಗಿದೆ: ನೀನು ಮತ್ತು ನನ್ನ ಮಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಇಷ್ಟಪಟ್ಟು ಮದುವೆಯಾಗಿರುವುದು ನನಗೆ ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಮೇಲಿರುವ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾಗಿದೆ. ನೀನು ಅರ್ಹರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯವನು. ಶಕುಂತಲೆ ಸತ್ಕಾರ್ಯದ ಮೂರ್ತರೂಪಳು. ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಎಷ್ಟೋ ದಿನವಾದಮೇಲೆ ಅಪವಾದದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಗರ್ಭಿಣಿಯಾದ ಇವಳನ್ನು ಸಹಧರ್ಮಿಣಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕೆಂದು ಕಣ್ವರ ಸಂದೇಶ.

ಗೌತಮಿ: ಆರ್ಯ, ನನಗೂ ಏನಾದರೂ ಹೇಳಬೇಕೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನನ್ನ ಮಾತು ಬೇಕಿಲ್ಲವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ನೀನೂ ಗುರುಜನರನ್ನು ಕೇಳಲಿಲ್ಲ, ಇವಳೂ ಬಂಧು ಜನರನ್ನು ಕೇಳಲಿಲ್ಲ,  ಇದು ನಿಮ್ಮಬ್ಬರ ನಡುವೆಯೇ ನಡೆದುದರಿಂದ ನಾನು ನಿಮಗೆ ಏನು ಹೇಳಲಿ?

 ಶಕುಂತಲೆ: (ಸ್ವಗತ) ಆರ್ಯಪುತ್ರ ಏನು ಹೇಳುತ್ತಾನೋ?

ದುಷ್ಯಂತ: ಏನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೀರಿ?

ಶಕುಂತಲೆ: (ಸ್ವಗತ) ಆರ್ಯಪುತ್ರನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಕಿಡಿಯಿದೆ!

ಶಾರ್ಙರವ: ಇದೇನು? ನಿನಗೆ ಲೋಕರೂಢಿ ಗೊತ್ತೇ ಇದೆಯಲ್ಲ? ಮದುವೆಯಾಗಿರುವ ಹೆಣ್ಣು ತವರು ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಅವಳನ್ನು ಜನರು ಅನ್ಯಥಾ ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಿಯವೋ, ಅಪ್ರಿಯವೋ, ಮನೆಯವರು ಅವಳನ್ನು ಗಂಡನ ಜೊತೆಯೇ ಇರಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.

ದುಷ್ಯಂತ: ಈ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ನಾನು ಈ ಮುಂಚೆ ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದೇನೆಯೇ?

ಶಕುಂತಲೆ: (ಸ್ವಗತ) ಹೃದಯವೇ, ನಿನ್ನ ಶಂಕೆ ನಿಜವಾಯಿತು!

ಶಾರ್ಙರವ: ಇದೇನು, ಮಾಡಿದುದರ ಬಗ್ಗೆ ಲಜ್ಜೆಯೂ? ಧರ್ಮವಿಮುಖತೆಯೋ ಅಥವಾ ಅವಜ್ಞೆಯೊ?

ದುಷ್ಯಂತ: ಇದೇನು ಅಸಂಬದ್ಧವಾದ ಕಲ್ಪನೆಗಳು?

ಶಾರ್ಙರವ: ಪ್ರಾಯ ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯಗಳಿದ್ದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ವಿಕಾರಗಳು ತಲೆಯೆತ್ತುತ್ತವೆ.

ದುಷ್ಯಂತ: ನನ್ನ ಮೇಲಿನ ಆರೋಪ ತೀವ್ರವಾಯಿತು.

ಗೌತಮಿ: ಮಗಳೇ, ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ಲಜ್ಜೆಯನ್ನು ಬಿಡು. ನಿನ್ನ ಮುಸುಕನ್ನು ತೆಗೆಯುತ್ತೇನೆ. ನಿನ್ನ ಗಂಡ ಗುರುತು ಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ.
(ಹಾಗೇ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ)

ದುಷ್ಯಂತ: (ಶಕುಂತಲೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಸ್ವಗತ) ಇದೇನು ಇವಳು ಇಷ್ಟು ಸುಂದರವಾಗಿರುವವಳು? ಇವಳನ್ನು ಮೊದಲು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದೇನೋ ಇಲ್ಲವೋ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುತ್ತಿಲ್ಲ. ಉಷಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬನಿ ಬಿದ್ದ ಹೂವಿನ ಮೇಲೆ ಕೂರಬೇಕೋ ಬಿಡಬೇಕೋ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾರದ ಭ್ರಮರದಂತೆ ನಾನೂ ಆಗಿದ್ದೇನೆ.
(ಹೀಗೆ ಯೋಚನೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಕೂರುತ್ತಾನೆ)

ಪ್ರತೀಹಾರಿ: (ಸ್ವಗತ) ನನ್ನ ರಾಜ ಎಷ್ಟು ಧಾರ್ಮಿಕ! ಇಷ್ಟು ಸುಂದರವಾಗಿರುವವಳನ್ನು ನೋಡಿದ ಮೇಲೂ ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನಲ್ಲ!

ಶಾರ್ಙರವ: ರಾಜನ್, ಏಕೆ ಸುಮ್ಮನಿದ್ದೀಯ?

ದುಷ್ಯಂತ: ಮುನಿಗಳೇ, ಎಷ್ಟು ಜ್ಞಾಪಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಇವರನ್ನು ಮದುವೆಯಾದ ನೆನಪೇ ನನಗಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಗರ್ಭಿಣಿಯಾದ ಇವರನ್ನು ನನ್ನ ಪತ್ನಿ ಎಂದು ಹೇಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿ?

ಶಕುಂತಲೆ: (ದುಃಖದಿಂದ, ಸ್ವಗತ) ಅಯ್ಯೋ! ಆರ್ಯನಿಗೆ ನನ್ನನ್ನು ಕೈಹಿಡಿರುವುದರಲ್ಲೇ ಸಂದೇಹವಿದೆ. ಇನ್ನು ರಾಣಿಯಾಗುವ ಆಸೆಯೆಲ್ಲಿ!!

ಶಾರ್ಙರವ: ನೀನು ಇನ್ನೇನೂ ಹೇಳಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ನಿನ್ನಂತಹ ಅಮಾನ್ಯನಿಗೆ ಮುನಿ ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನಲ್ಲ! ಕಳ್ಳ ಕದ್ದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದಮೇಲೆ, ಕಳೆದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟರೂ ಅವನು ಬೇಡವೆಂದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದೆ!

ಶಾರದ್ವತ: ಶಾರ್ಙರವ, ಇನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸೋಣ. ಶಕುಂತಲೆ, ನಮ್ಮಿಂದ ಹೇಳಬೇಕಾದದ್ದೆಲ್ಲ ಹೇಳಿಯಾಗಿದೆ. ಮಹಾರಾಜ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇನ್ನು ನೀನೆ ಉತ್ತರ ಕೊಡು.

ಶಕುಂತಲೆ: (ಸ್ವಗತ) ಆ ಪ್ರೀತಿಯೇ ಈ ಅವಸ್ಥೆಗೆ ಬಂದಮೇಲೆ ಇನ್ನೇನನ್ನು ನೆನಪಿಸುವುದು! ಇನ್ನು ನನಗೆ ಶೋಕವೇ ಕಟ್ಟಿಟ್ಟ ಬುತ್ತಿ.
(ಪ್ರಕಾಶ)
ಆರ್ಯಪುತ್ರ...
(ಅರ್ಧ ಹೇಳಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿ)
ಅನುಮಾನವಿದ್ದಾಗ ಆರ್ಯಪುತ್ರ ಎನ್ನುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಪೌರವ, ಹಿಂದೆ ಆಶ್ರಮಪದದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹೃದಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನನಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಈಗ ನೀನು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿರುವುದು ಸರಿಯೇ?

ದುಷ್ಯಂತ: (ಕಿವಿ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು) ಶಾಂತಂ ಪಾಪಂ! ನದಿಯ ಪ್ರವಾಹ ನೀರನ್ನು ಕಲುಷಿತ ಮಾಡುವುದಲ್ಲದೆ ದಡವನ್ನೂ, ದಡದ ಮರಗಳನ್ನೂ ಕೊಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವಂತೆ ನೀನು ನನಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ನಮ್ಮ ವಂಶಕ್ಕೂ ಮಸಿ ಬಳಿಯಬೇಕೆಂದಿರುವೆಯಾ?

ಶಕುಂತಲೆ: ಆಯಿತು, ನಿನಗೆ ನನ್ನನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಶಂಕೆಯಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಒಂದು ಅಭಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಅದನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುತ್ತೇನೆ.

ದುಷ್ಯಂತ: ಅದೇ ಸರಿ.

ಶಕುಂತಲೆ: (ಕೈ ಬೆರಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಂಡು) ಹಾ ಧಿಕ್, ಹಾ ಧಿಕ್!! ನನ್ನ ಬೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಉಂಗುರವೇ ಇಲ್ಲ!!
(ವಿಷಾದದಿಂದ ಗೌತಮಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾಳೆ)

ಗೌತಮಿ: ನೀನು ಶಕ್ರಾವತಾರದ ಶಚೀತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅರ್ಘ್ಯ ಕೊಡುವಾಗ ಜಾರಿ ಬಿದ್ದಿರಬೇಕು.

ದುಷ್ಯಂತ: (ನಗುತ್ತಾ) ಇಂತಹವುಗಳನ್ನು ನೋಡಿಯೇ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಬೇಕಾದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಕಥೆಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆಂದು ಹೇಳುವುದು.

ಶಕುಂತಲೆ: ಅಯ್ಯೋ! ವಿಧಿ ತನ್ನ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸಿಬಿಟ್ಟಿತಲ್ಲ! ಆದರೂ ಒಂದು ಮಾತು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ದುಷ್ಯಂತ: ಕೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದೇನೆ.

ಶಕುಂತಲೆ: ಒಂದು ದಿನ ನವಮಾಲಿಕಾ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಕೂತಿದ್ದಾಗ ತಾವರೆಯೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೀನು ನೀರನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದೆ....

ದುಷ್ಯಂತ: ಮುಂದೆ...

ಶಕುಂತಲೆ: ಅಲ್ಲಿಗೆ ನನ್ನ ಪುತ್ರಸಮಾನವಾದ ದೀರ್ಘಾಪಾಂಗವೆಂಬ ಜಿಂಕೆಯ ಮರಿ ಬಂತು. ಆಗ ನೀನು ಮೊದಲು ಅದಕ್ಕೆ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಸಲು ಹೋದೆ. ಆದರೆ ಅದು ನಿನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ಕುಡಿಯಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಾನು ಕುಡಿಸಿದಾಗ ಕುಡಿಯಿತು. ಆಗ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಿರುವವರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸ ಹೆಚ್ಚು ಎಂದು ಗೇಲಿ ಮಾಡಿದೆ. ನೆನಪಿದೆಯೇ?

ದುಷ್ಯಂತ: ಇದು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದಿರುವ ಹೆಂಗಸರಲ್ಲಿ ಮಧುರವಾದ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುವ ಪರಿಪಾಠ.

ಗೌತಮಿ: ಮಹಾಭಾಗ ಈ ಮಾತುಗಳು ನಿನಗೆ ಉಚಿತವಲ್ಲ. ತಪೋವನದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಜನಕ್ಕೆ ಮೋಸದ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಗೊತ್ತಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ದುಷ್ಯಂತ: ತಾಪಸವೃದ್ದೆಯೇ, ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಹೇಳಿಕೊಡದೆಯೂ ಇಂತಹ ಪಟುತ್ವ ಇರುತ್ತದೆ. ಅಂತಹುದರಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮಂತಹ ತಿಳಿದಿರುವವರಿಗೆ ಇನ್ನೇನು? ಕೋಗಿಲೆಗಳು ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಹಾರಿ ಹೋಗುವಾಗ ತಮ್ಮ ಮರಿಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಗೊಡಿನಲ್ಲಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತವೆಯಂತೆ.

ಶಕುಂತಲೆ: (ಕೋಪದಿಂದ) ಅನಾರ್ಯ! ನೀನು ಯೋಚನೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು ನಿನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಧರ್ಮ ಕವಚದೊಳಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಹುಲ್ಲು ಮುಚ್ಚಿದ ಹಾಳುಬಾವಿಯಂತೆ ಇದ್ದೀಯ! ನಿನ್ನಂತೆಯೇ ಎಲ್ಲರೂ ಎಂದುಕೊಂಡೆಯಾ!?

ದುಷ್ಯಂತ: (ಸ್ವಗತ) ನನ್ನನ್ನು ಸಂದಿಗ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಸಿದ್ದರೂ ಇವಳ ಕೋಪದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಮೋಸವಿಲ್ಲವೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಇವಳು ಹುಬ್ಬು ಗಂಟಿಕ್ಕಿರುವುದು ಮನ್ಮಥನ ಬಿಲ್ಲೇ ಮುರಿದಂತಿದೆ. 
(ಪ್ರಕಾಶ, ಸ್ವಲ್ಪ ಶಾಂತನಾಗಿ)
ದುಷ್ಯಂತನ ಚರಿತೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೊತ್ತಿರುವಂಥದು. ನನ್ನನ್ನು ಯಾರೂ ಹೀಗೆ ನೋಡಿಲ್ಲ.

ಶಕುಂತಲೆ: ಅಯ್ಯೋ! ಈಗ ಕೀಳಾದ ಹೆಂಗಸಾದಂತೆನಾದೆನಲ್ಲ. ಈ ಪುರುವಂಶದವನಿಗೆ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವಿಷವಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಮಧುರವಾಗಿ ಮಾತಾಡುವವನಿಗೆ ಮರುಳಾಗಿ ಮೋಸ ಹೋಗಿಬಿಟ್ಟೆನಲ್ಲ! 
(ಸೆರಗಿನಿಂದ ಮುಖ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಅಳುತ್ತಾಳೆ)

ಶಾರ್ಙರವ: ಆತ್ಮಕೃತವಾದ ಚಾಪಲ್ಯ ಸುಡುವುದು ಹೀಗೆಯೇ.... ಮೊದಲೇ ಪರೀಕ್ಷೆಮಾಡುವುದು ಉತ್ತಮ. ಅದರಲ್ಲೂ ಇಂತಹ ಗುಪ್ತ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ. ಅಜ್ಞಾತರಲ್ಲಿ ಸೌಹಾರ್ದ ವೈರತನವಾಗಿ ಪರ್ಯವಸಾನವಾಗುತ್ತದೆ.

ದುಷ್ಯಂತ: ಋಷಿಗಳೇ, ಈ ಹೆಂಗಸಿನಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆಯಿಟ್ಟು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಏಕೆ ಆರೋಪ ಹೊರಸುತ್ತೀರ?

ಶಾರ್ಙರವ: (ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಗಿ) ಒಹೋ ನಿಮಗೆ ಅವಮಾನವಾಯಿತೋ! ಮೋಸದ ಕೊನೆಯನ್ನೂ ತಿಳಿಯದ ಇವಳ ಪ್ರಮಾಣ ಅಮಾನ್ಯ, ಯಾವಾಗಲೂ ಮೋಸವನ್ನೇ ಚಿಂತಿಸುವ ನಿಮ್ಮಂತಹ ರಾಜರ  ಮಾತು ಮಾನ್ಯವೇ?

ದುಷ್ಯಂತ: ಒಹೋ, ಸತ್ಯವಾದಿಗಳೇ, ನಿಮ್ಮ ಮಾತನ್ನೇ ಒಪ್ಪೋಣ. ಆದರೆ ಇವಳಿಗೆ ಮೋಸ ಮಾಡಿ ನಮಗೆ ಸಿಗುವುದಾದರೂ ಏನು?

ಶಾರ್ಙರವ: ಅಧಃಪತನ.

ದುಷ್ಯಂತ: ಅಧಃಪತನವಾಗುವುದು ಪೌರವರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಅದರಲ್ಲಿ ನನಗೆ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಇಲ್ಲ.

ಶಾರದ್ವತ: ಶಾರ್ಙರವ, ಇವನಿಗೇನು ಉತ್ತರ ಕೊಡುವುದು? ಗುರುಗಳ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಾಯಿತು. ಹೊರಡೋಣ ನಡಿ.
(ರಾಜನಿಗೆ)
ಅಯ್ಯಾ ರಾಜ, ನಿನ್ನ ಹೆಂಡತಿ ಇಲ್ಲಿದ್ದಾಳೆ. ಒಪ್ಪಿಕೊ, ಇಲ್ಲ ಬಿಡು. ಹೆಂಡತಿಯರಲ್ಲಿ ಗಂಡನಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ.
ಗೌತಮಿ ನಡಿ ಹೋಗೋಣ.

ಶಕುಂತಲೆ: ಈ ಮೋಸಗಾರನಿಂದ ಬಿಟ್ಟವಳಾದೆ. ಈಗ ನೀವೂ ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಹೇಗೆ?
(ಅವರ ಹಿಂದೆ ಹೋಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ)

ಗೌತಮಿ: (ನಿಂತು) ಮಗನೆ ಶಾರ್ಙರವ, ಶಕುಂತಲೆಯೂ ಅಳುತ್ತಾ ನಮ್ಮ ಜೊತೆಯೇ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ. ಗಂಡ ಮೋಸಮಾಡಿದರೆ ಪಾಪ, ನನ್ನ ಮಗಳು, ಇವಳೇನು ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ?

ಶಾರ್ಙರವ: (ಕೋಪದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಬಂದು) ಭಯವಿಲ್ಲದವಳೇ? ಏನು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬೇಕೇನು?
(ಶಕುಂತಲೆ ಭಯದಿಂದ ನಡುಗುತ್ತಾಳೆ)
ಶಕುಂತಲೆ, ನೀನು ರಾಜ ಹೇಳಿದಂತೆಯೇ ಆದರೆ, ತಂದೆಯ ಮನೆಗೆ ನಿನ್ನಿಂದೇನಾಗಬೇಕು? ನೀನು ಶುಚಿವಂತಳೇ ಆಗಿದ್ದರೆ ದಾಸಿಯಾದರೂ ನಿನಗೆ ಗಂಡನ ಮನೆಯೇ ಮೇಲು.
ಇಲ್ಲೇ ನಿಲ್ಲು. ನಾವು ಹೊರಡುತ್ತೇವೆ.

ದುಷ್ಯಂತ: ತಪಸ್ವಿಗಳೇ, ಇವರನ್ನು ಇಲ್ಲೇ ಏಕೆ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೀರಿ? ಚಂದ್ರ ನೈದಿಲೆಯನ್ನೇ ಅರಳಿಸುತ್ತಾನೆ, ಸೂರ್ಯ ಕಮಲವನ್ನೇ ಅರಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸಂಯಮಿಗಳು ಬೇರೆಯವರ ವಸ್ತುವನ್ನು ಎಂದೂ ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಶಾರ್ಙರವ: ಒಂದು ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಇವಳನ್ನು ನೀನು ಪರಿಗ್ರಹಿಸಿರುವುದು ಮರೆತಿದ್ದರೂ, ನೀನು ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಬಿಡುವುದು ಅಧರ್ಮವಲ್ಲವೇ?

ದುಷ್ಯಂತ: (ತನ್ನ ಪುರೋಹಿತನಿಗೆ) ನಾನು ನಿಮ್ಮನ್ನೇ ನ್ಯಾಯ ಕೇಳುತ್ತೇನೆ. ಈಗ ನಾನು ಮೋಸಮಾಡಿರಬೇಕು ಅಥವಾ ಇವರು ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುತ್ತಿರಬೇಕು. ನಾನು ಮರೆತು ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಬಿಡುವುದು ಸರಿಯೋ ಅಥವಾ ಪರಪತ್ನಿಯನ್ನು ಪರಿಗ್ರಹಿಸುವುದು ಸರಿಯೋ?

ಪುರೋಹಿತ: (ಯೋಚನೆಮಾಡಿ) ಹೀಗೆ ಮಾಡೋಣ.

ದುಷ್ಯಂತ: ಹೇಳಿ ಭಗವನ್.

ಪುರೋಹಿತ: ಭಗವತಿಯವರು ನನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿರಲಿ. ನಾನೇಕೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆಂದರೆ, ನಿನಗೆ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾಗುವ ಮಗ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆಂದು ಸಾಧುಗಳ ಭವಿಷ್ಯವಿದೆ. ಇವರಿಗೆ ನಿನಗೆ ಅನುರೂಪನಾದ ಮಗ ಹುಟ್ಟಿದ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ನೀನು ಇವರನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಸತ್ಕರಿಸಿ ಪರಿಗ್ರಹಿಸು. ಇಲ್ಲದೆ ಇದ್ದರೆ ಅವರನ್ನು ಅವರ ತಂದೆಯ ಮನೆಗೆ ಕಳುಹಿಸೋಣ. 

ದುಷ್ಯಂತ: ಗುರುಗಳು ಹೇಳಿದಂತೆ ಆಗಲಿ.

ಪುರೋಹಿತ: ಮಗಳೇ, ನನ್ನ ಜೊತೆ ಬಾ.

ಶಕುಂತಲೆ: ಅಮ್ಮ ಭೂಮಿ ನನಗೆ ಜಾಗ ಕೊಡು!
(ಜೋರಾಗಿ ಅಳುತ್ತಾ ಶಕುಂತಲೆ ಪುರೋಹಿತನ ಹಿಂದೆ ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ)
(ಋಷಿಗಳು ಗೌತಮಿಯ ಜೊತೆ ನಿಷ್ಕ್ರಮಿಸುತ್ತಾರೆ)
(ದುಷ್ಯಂತ ಶಾಪಗ್ರಸ್ತನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಚನೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಕೂರುತ್ತಾನೆ)
(ನೇಪಥ್ಯದಲ್ಲಿ)

ಆಶ್ಚರ್ಯ!! ಆಶ್ಚರ್ಯ!!!

ದುಷ್ಯಂತ: (ಆ ಕಡೆ ಕಿವಿ ಕೊಡುತ್ತಾ) ಈಗೇನಾಯಿತು?

(ಮತ್ತೆ ಪುರೋಹಿತನ ಪ್ರವೇಶ)
ಪುರೋಹಿತ: (ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ) ಮಹಾರಾಜ ಅದ್ಭುತವೊಂದು ನಡೆಯಿತು.

ದುಷ್ಯಂತ: ಏನಾಯಿತು?

ಪುರೋಹಿತ: ಕಣ್ವಶಿಷ್ಯರು ಹೋದಮೇಲೆ ಆ ಬಾಲೆ ತನ್ನ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ನೆನಸಿಕೊಂಡು ಕೈಯೆತ್ತಿ ಜೋರಾಗಿ ಅಳಲು ಶುರು ಮಾಡಿದಳು.....

ದುಷ್ಯಂತ: ಆಮೇಲೆ?

ಪುರೋಹಿತ: ಆಗ ಅಪ್ಸರತೀರ್ಥದ ಹತ್ತಿರ ಒಂದು ಜ್ಯೋತಿ ಶಕುಂತಲೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಹೋಯಿತು.
(ಎಲ್ಲರೂ ವಿಸ್ಮಯರಾಗುತ್ತಾರೆ)

ದುಷ್ಯಂತ: ಭಗವನ್, ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಚರ್ಚೆಮಾಡಿ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಮತ್ತೆ ತರ್ಕವೇಕೆ? ವಿಶ್ರಮಿಸಿರಿ.

ಪುರೋಹಿತ: ಮಹಾರಾಜನಿಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ.
(ನಿಷ್ಕ್ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ)

ದುಷ್ಯಂತ: (ಪ್ರತೀಹಾರಿ ವೇತ್ರವತಿಗೆ) ವೇತ್ರವತಿ, ವಿಷಣ್ಣನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಶಯನದ ಮನೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಿ.

ಪ್ರತೀಹಾರಿ: ಇತ್ತ, ಇತ್ತ ಮಹಾರಾಜ.

(ಮುಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತಾ) 
ದುಷ್ಯಂತ: (ಸ್ವಗತ) ಈ ಮುನಿತನಯಳನ್ನು ನಾನು ಎಂದೂ ಪರಿಗ್ರಹಿಸಿದ ನೆನಪೇ ಆಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಇವಳ ದುಃಖವನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಏನೋ ನೆನಪಾಗುತ್ತಿರುವಂತಿದೆ.

(ಎಲ್ಲರ ನಿರ್ಗಮನ)
(ಐದನೆಯ ದೃಶ್ಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾದುದು)




Tuesday, February 11, 2020

ಅಭಿಜ್ಞಾನ ಶಾಕುಂತಲ 4

                                                                              ದೃಶ್ಯ ೪

(ಹೂ ಬಿಡಿಸುವಂತೆ ನಟಿಸುತ್ತಾ ಅನಸೂಯೆ, ಪ್ರಿಯಂವದೆಯರ ಪ್ರವೇಶ)

ಅನಸೂಯೆ: ಶಕುಂತಲೆಗೆ ಗಾಂಧರ್ವ ವಿವಾಹವಾಗಿ ಅನುರೂಪನಾದ ಗಂಡನನ್ನು ಪಡೆದದ್ದು ಒಳ್ಳೆಯದಾಯಿತೆಂದು ನನಗೆ ಸಂತೋಷವೇ ಆಗಿದೆ. ಆದರೂ ನನಗೊಂದು ಚಿಂತೆಯಿದೆ.

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: ಏಕೆ?

ಅನಸೂಯೆ: ಆ ರಾಜರ್ಷಿ ಯಾಗ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಋಷಿಗಳಿಂದ ಬೀಳ್ಕೊಂಡು ನಮ್ಮನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದಾನೆ. ತನ್ನ ಅಂತಃಪುರವನ್ನು ಸೇರಿದ ಮೇಲೆ ಅವನಿಗೆ ಇವಳ ಜ್ಞಾಪಕವಿರುತ್ತದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ!

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: ಯೋಚನೆ ಬೇಡ. ಅವನನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಹಾಗೆನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನನಗೆ ಕಣ್ವರು ವಾಪಸ್ಸು ಬಂದಮೇಲೆ ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಕೇಳಿ ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದೇ ಚಿಂತೆ.

ಅನಸೂಯೆ: ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿರುವಂತೆ ಅವರು ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: ಹೇಗೆ?

ಅನಸೂಯೆ: ಗುಣವಂತನಾದ ವರನಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕೆಂದು ಅವರ ಸಂಕಲ್ಪವಿತ್ತು. ಈಗ ದೈವ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಅನಾಯಾಸವಾಗಿ ಅದೇ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: (ಹೂವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ) ಅನಸೂಯೆ, ಪೂಜೆಗೆ ಇಷ್ಟು ಹೂ ಸಾಕೆನಿಸುತ್ತದೆ.

ಅನಸೂಯೆ: ನಮ್ಮ ಸಖಿ ಶಕುಂತಲೆಯ ಸೌಭಾಗ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕಲ್ಲ?

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: ಹೌದು, ಸರಿ.
(ಮತ್ತೆ ಹೊ ಬಿಡಿಸುವಂತೆ ನಟಿಸುತ್ತಾರೆ)

(ನೇಪಥ್ಯದಲ್ಲಿ)
ನಾನಿಲ್ಲಿದ್ದೇನೆ!

ಅನಸೂಯೆ: (ಆ ಕಡೆ ಕಿವಿ ಕೊಡುತ್ತಾ) ಸಖಿ, ಯಾರೋ ಅತಿಥಿ ಬಂದಂತಿದೆ.

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: ಆಶ್ರಮದ ಬಳಿ ಶಕುಂತಲೆಯಿದ್ದಾಳೆ.

ಅನಸೂಯೆ: ಆದರೆ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಇಲ್ಲ. ಇಷ್ಟು ಹೊ ಸಾಕು, ಹೋಗೋಣ. 
(ಹೊರಡಲು ಅಣಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ, ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ)

(ನೇಪಥ್ಯದಲ್ಲಿ)
ಒಹ್! ತಪಸ್ವಿ ನಿನ್ನ ಆಶಮದ ಹತ್ತಿರ ಬಂದರೂ ಅತಿಥಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸದೆ ನೀನು ಯಾರನ್ನು ಕುರಿತು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದೆಯೋ ಅವನಿಗೆ, ಕುಡಿದವನಿಗೆ ಅಮಲು ಇಳಿದ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲ ಮರೆತುಹೋದಂತೆ, ನೀನೂ ಮರೆತುಹೋಗಲಿ.

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: ಅಯ್ಯೋ! ಏನೋ ತಪ್ಪಾಗಿದೆ. ಪೂಜಾರ್ಹರಾದವರಲ್ಲಿ ಅನ್ಯಮನಸ್ಕಳಾದ ಶಕುಂತಲೆ ಅಪರಾಧಮಾಡಿದಂತಿದೆ.
(ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ನೋಡುತ್ತಾ)
ಬಂದವರು ಅಂತಿಂಥವರಲ್ಲ! ಈ ದೂರ್ವಾಸರು ಬೇಗ ಕೋಪ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಹರ್ಷಿ. ಶಾಪ ಕೊಟ್ಟು ಯಾರಿಗೂ ಸಿಗದಂತೆ ಬೇಗ ಬೇಗ ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಅನಸೂಯೆ: ಬೆಂಕಿಗೇ ಸುಡುವ ಅಧಿಕಾರ. ನೀನು ಬೇಗ ಹೋಗಿ ಕಾಲಿಗಾದರೂ ಬಿದ್ದು ಅವರನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕರೆ ತಾ. ನಾನು ಅರ್ಘ್ಯಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧಮಾಡುತ್ತೇನೆ.

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: ಹಾಗೆ ಆಗಲಿ.. (ಹೊರಡುತ್ತಾಳೆ)

ಅನಸೂಯೆ: (ಎಡವಿ ಬಿದ್ದು) ಹೋ! ಬೇಗ ಓಡಲು ಹೋಗಿ ಕೈಲ್ಲಿದ್ದ ಹೂವೆಲ್ಲಾ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದವಲ್ಲ! 
(ಹೂ ಆರಿಸುವಂತೆ ನಟಿಸುತ್ತಾಳೆ)

(ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಯಂವದೆಯ ಪ್ರವೇಶ)
ಪ್ರಿಯಂವದೆ: ಅನಸೂಯೆ ಈ ದೂರ್ವಾಸರು ಮೊದಲೇ ಪ್ರಕೃತಿ ವಕ್ರ! ಅವರನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ತಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಾನು ಹೇಗೋ ಸಮಾಧಾನ ಮಾಡಿ ಬಂದೆ.

ಅನಸೂಯೆ: (ಸಮಾಧಾನದ ಮುಗುಳ್ನಗೆಯಿಂದ) ಅಷ್ಟಾಗಿದ್ದೇ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಹೇಳು?

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: ಅವರು ಹಿಂದೆ ಬರಲಿಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೇ ನಾನು ಅಲ್ಲೇ ವಿಜ್ಞಾಪಿಸಿದೆ: ಭಗವನ್, ನಿಮ್ಮ ಶಕ್ತಿ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದ, ನಿಮ್ಮ ಮಗಳಂಥವಳಾದ ಶಕುಂತಲೆಯ ಈ ಮೊದಲ ಅಪರಾಧವನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಬೇಕು ಎಂದೆ.

ಅನಸೂಯೆ: ಆಮೇಲೆ?

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: ನನ್ನ ಮಾತು ಸುಳ್ಳಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅವಳು ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಅಭಿಜ್ಞಾವನ್ನು ತೋರಿಸಿದಾಗ ನನ್ನ ಶಾಪ ವಿಮೋಚನೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಹೊರಟುಹೋಗಿಬಿಟ್ಟರು.

ಅನಸೂಯೆ: ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಾಧಾನ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆ ರಾಜರ್ಷಿ ಹೋಗುವಾಗ ಅವರ ಹೆಸರಿರುವ ಒಂದು ಉಂಗುರವನ್ನು ನೆನಪಿಗೆ ಇರಲಿ ಎಂದು ಕೊಟ್ಟು ಹೋಗಿದ್ದಾನೆ. ಶಕುಂತಲೆಗೆ ಅದು ಸಾಕಾಗುತ್ತದೆ. 

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: ಹೊಂ, ಸರಿ. ನಡಿ, ದೇವತಾಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ತಡವಾಗಿದೆ, ಹೊರಡೋಣ. 
(ಮುಂದೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ)
ಪ್ರಿಯಂವದೆ: (ನೋಡುತ್ತಾ) ಅನಸೂಯೆ, ಅಲ್ಲಿ ನೋಡು. ನಮ್ಮ ಪ್ರಿಯಸಖಿ ಎಡಗೈಯನ್ನು ಕೆನ್ನೆಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕೂತಿದ್ದರೆ ಅದು ಒಂದು ಚಿತ್ರದಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆ. ಗಂಡನ ಮೇಲೆ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಅವಳಿಗೆ ತನ್ನ ಮೇಲೆಯೇ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಲ್ಲ. ಇನ್ನು ಆಗಂತುಕನನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಿಯಾಳು?

ಅನಸೂಯೆ: ಪ್ರಿಯಂವದೆ, ಈ ದೂರ್ವಾಸರ ವೃತ್ತಾಂತ ನಮ್ಮಲ್ಲಿಯೇ ಇರಲಿ. ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಸೌಮ್ಯವಾಗಿರುವವಳಿಗೆ ಈ ವಿಷಯ ತಿಳಿಯುವುದು ಬೇಡ. ಇವಳನ್ನು ನಾವೇ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳೋಣ.

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: ಸರಿಯೇ, ನವಮಾಲಿಕಾ ಲತೆಗೆ ಯಾರು ಬಿಸಿನೀರನ್ನು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ?
(ನಿಷ್ಕ್ರಮಿಸುತ್ತಾರೆ)

(ಸ್ವಲ್ಪ ತಿಂಗಳುಗಳ ನಂತರ....)

(ಆಗಿಂದ ನಿದ್ದೆಯಿಂದೆದ್ದ ಶಿಷ್ಯನ ಪ್ರವೇಶ)
ಶಿಷ್ಯ: ಸೋಮತೀರ್ಥದಿಂದ ವಾಪಸ್ಸು ಬಂದ ಕಣ್ವರು ಹೊರಗೆ ವೇಳೆ ಎಷ್ಟು ಆಗಿದೆಯೆಂದು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹೊರಗೆ ಹೋಗಿ ಇನ್ನೂ ಕತ್ತಲು ಇದೆಯೋ ನೋಡೋಣ.
(ಹೊರಗೆ ಬಂದು ನೋಡುತ್ತಾ)
ಒಹ್, ಬೆಳಗಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ. 
ಒಂದು ಕಡೆ ಚಂದ್ರ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಸೂರ್ಯ ಏಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇವರಿಬ್ಬರ ಏಳು ಬೀಳುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ನಮ್ಮ ಲೋಕವೇ ನಿಯಮಿತವಾಗಿದೆ. ನಮ್ಮ ಜೀವನವೂ ಇದರಂತೆಯೇ!
ಚಂದ್ರ ಹೋದ, ಈಗ ನೈದಿಲೆ ದುಃಖದಿಂದ ಮುದುಡುತ್ತಿದೆ. ಆತ್ಮೀಯರು ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋದರೆ ಅವರ ಪತ್ನಿಯರಿಗೆ ದುಃಖವಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೇನು?

(ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆಯಿಂದ ಪರದೆಯನ್ನು ತಳ್ಳಿಕೊಂಡು ಅನಸೂಯೆಯ ಪ್ರವೇಶ)
ಅನಸೂಯೆ: ವಿಷಯಪರಾಙ್ಮುಖರಿಗೂ ಇದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಆ ರಾಜ ಶಕುಂತಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅನಾರ್ಯನಾಗಿಯೇ ನಡೆದುಕೊಂಡ.

ಶಿಷ್ಯ: ಹೋಮವೇಳೆಯನ್ನು ಗುರುಗಳಿಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತೇನೆ.
(ನಿಷ್ಕ್ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ)

ಅನಸೂಯೆ: ನನಗೆ ಮುಂಚೆ ಗೊತ್ತಿದ್ದರೂ ಏನು ಮಾಡಬಹುದಾಗಿತ್ತು? ದಿನಗೆಲಸ ಮಾಡಲೂ ನನ್ನ ಕೈಕಾಲು ಆಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಈಗ ಮನ್ಮಥನಿಗೆ ಸಂತೋಷವಾಗಿರಬಹುದು. ಶುದ್ಧ ಹೃದಯಾಳಾದ ನನ್ನ ಸಖಿ ಮೋಸಗಾರನ ಮೇಲೆ ಮನಸ್ಸಿಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದನವನು. ಅಥವಾ ದೂರ್ವಾಸರ ಶಾಪ ಹೀಗೆ ಮಾಡಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅಂದು ಅಷ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮಾತಾಡಿವನು, ಅಂದಿನಿಂದ ಒಂದು ಕಾಗದವನ್ನೂ ಬರೆದಿಲ್ಲ. ಅವನಿಗೆ ಒಂದು ಅಭಿಜ್ಞಾನವನ್ನಾದರೂ ಕಳಿಸಲೇ? ದುಃಖಿತರಾದ ತಪಸ್ವಿ ಜನರಲ್ಲಿ ನಾನು ಯಾರು? ಇದು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಸಖಿಯರಾದ ನಮ್ಮ ದೋಷವೇ! ಈಗ ಸೋಮತೀರ್ಥದಿಂದ ವಾಪಸ್ಸು ಬಂದಿರುವ ಕಣ್ವರ ಬಳಿ ಇವಳು ದುಷ್ಯಂತನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ, ಈಗ ಗರ್ಭಿಣಿಯೆಂದು ಹೇಗೆ ಹೇಳುವುದು? ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಾವೇನು ಮಾಡುವುದು?

(ಪ್ರಿಯಂವದೆಯ ಪ್ರವೇಶ)
ಪ್ರಿಯಂವದೆ: (ಸಂತೋಷದಿಂದ) ಅನಸೂಯೆ, ಬೇಗ ತ್ವರೆಮಾಡು. ಶಕುಂತಲೆಯನ್ನು ಅವಳ ಗಂಡನ ಮನೆಗೆ ಕಳಿಸಬೇಕು.

ಅನಸೂಯೆ: ಏನಾಯಿತು?

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: ಕೇಳು. ನಾನು ಈಗ ಮಾತ್ರ ಶಕುಂತಲೆಯನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಲು ಹೋಗಿದ್ದೆ.

ಅನಸೂಯೆ: ಸರಿ?

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: ಆಗಲೇ ಕಣ್ವರು ಬಂದು ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದ ಅವಳನ್ನು ತಬ್ಬಿಕೊಂಡು, "ಮಗಳೇ, ಯಜ್ಞದ ಹೊಗೆಯಿಂದ ಯಜಮಾನನ ಕಣ್ಣು ಮಬ್ಬಾಗಿದ್ದರೂ, ಆಹುತಿ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಬಿತ್ತು. ವತ್ಸೇ, ಯೋಗ್ಯನಾದ ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ವಿದ್ಯೆಯಂತೆ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಶೋಕರಹಿತನಾಗಿ ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟೆ. ಇಂದೇ ನಿನ್ನನ್ನು ಋಷಿರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಗಂಡನ ಮನೆಗೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತೇನೆ" ಎಂದರು.

ಅನಸೂಯೆ: ಕಣ್ವರಿಗೆ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಯಾರು ಹೇಳಿದರು?

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: ಅವರು ಅಗ್ನಿಗೇಹವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಅವರಿಗೆ ಅಶರೀರವಾಣಿ ಆರ್ಷ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿತು.

ಅನಸೂಯೆ: (ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ) ಏನು?

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: ಅದು ಹೇಳಿತು:
ದುಷ್ಯನ್ತೇನಾಹಿತಂ ತೇಜೋ ದಧಾನಾಂ ಭೂತಯೇ ಭುವಃ
ಅವೇಹಿ ತನಯಾಂ ಬ್ರಹ್ಮನ್ನಗ್ನಿಗರ್ಭಾಂ ಶಮೀಮಿವ
(ಬ್ರಹ್ಮನ್, ಶಮೀ ವೃಕ್ಷದಲ್ಲಿರುವ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ನಿನ್ನ ಮಗಳು ಭೂಮಿಯ ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ದುಷ್ಯಂತನ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾಳೆ)

ಅನಸೂಯೆ: (ಪ್ರಿಯಂವದೆಯನ್ನು ತಬ್ಬಿಕೊಂಡು) ಪ್ರಿಯಂವದೇ, ನನಗೆ ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷವಾಯಿತು. ಶಕುಂತಲೆ ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬ ದುಃಖವಾದರೂ ಅದನ್ನು ಮೀರಿ ಸಂತೋಷವಾಗುತ್ತಿದೆ. 

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: ಅನಸೂಯೆ, ನಮ್ಮ ದುಃಖವನ್ನು ಬದಿಗಿಡೋಣ. ಅವಳಿಗೆ ಸಮಾಧಾನವಾಗಲಿ.

ಅನಸೂಯೆ: ಈ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆಂದೇ ಈ ಮಾವಿನ ಕೊಂಬೆಗೆ ತೆಂಗಿನ ಗರಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಬುಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಡದ ಕೇಸರ ವೃಕ್ಷದ ಹೂಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟಿದ್ದೆ. ಅದನ್ನು ಸಿದ್ದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರು. ಅವಳು ಹೋಗುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅವಳಿಗಾಗಿ, ಮೃತ್ತಿಕಾತೀರ್ಥ, ಗರಿಕೆ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಸಿದ್ದ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. 

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: ಹಾಗೇ ಮಾಡೋಣ. 
(ಅನಸೂಯೆಯ ನಿರ್ಗಮನ. ಪ್ರಿಯಂವದೆ ಹೂಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ನಟಿಸುತ್ತಾಳೆ.)

(ನೇಪಥ್ಯದಲ್ಲಿ)
ಗೌತಮಿ, ಶಾರ್ಙರವ ಮತ್ತು ಅವನ ಜೊತೆಯವನನ್ನು ಶಕುಂತಲೆಯನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬಾ. 

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: (ಆ ಕಡೆ ಕಿವಿ ಕೊಟ್ಟು) ಅನಸೂಯೆ ಬೇಗ, ಬೇಗ. ಹಸ್ತಿನಾಪುರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಋಷಿಗಳು ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
(ಪರಿಕರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅನಸೂಯೆಯ ಪ್ರವೇಶ)

ಅನಸೂಯೆ: ಸರಿ ಸರಿ. ನಡಿ ಹೋಗೋಣ. 
(ಹೊರಡಲು ಅಣಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ)

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: (ಆ ಕಡೆ ನೋಡುತ್ತಾ) ಇಲ್ಲಿ ನೋಡು ಶಕುಂತಲೆ, ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಬೆಳಿಗ್ಗೆಯೇ ತಲೆಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಸ್ವಸ್ತಿವಚನಕ್ಕಾಗಿ ನೀವಾರ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ತಪಸ್ವಿಗಳು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಹೋಗೋಣ ನಡಿ.
(ಆ ಕಡೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ)
(ತಪಸ್ವಿಗಳ ಜೊತೆ ಶಕುಂತಲೆಯ ಪ್ರವೇಶ)
(ಶಕುಂತಲೆ ಕುಳಿತಿದ್ದಾಳೆ)
(ತಪಸ್ವಿಗಳು ಆಶೀರ್ವಾದ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ)

ಮೊದಲ ತಪಸ್ವಿ: (ಶಕುಂತಲೆಗೆ) ಮಗಳೇ, ಗಂಡನ ಬಹುಮಾನಸೂಚಕವಾಗಿ ಮಹಾರಾಣಿಯಾಗು.

ಎರಡನೆಯವರು: ಮಗಳೇ, ವೀರನಿಗೆ ಜನ್ಮ ಕೊಡುವವಳಾಗು.

ಮೂರನೆಯವರು: ವತ್ಸೇ, ಗಂಡನಿಗೆ ಆರಾಧ್ಯಳಾಗು.

(ಆಶೀರ್ವಾದ ಮಾಡಿ, ಗೌತಮಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮಿಕ್ಕೆಲ್ಲ ಋಷಿಗಳ ನಿರ್ಗಮನ)

ಸಖಿಯರು: (ಹತ್ತಿರ ಬಂದು) ಸುಖ ಮಜ್ಜನವಾಯಿತೇ?

ಶಕುಂತಲೆ: ಸ್ನೇಹಿತೆಯರಿಗೆ ಸ್ವಾಗತ, ಬನ್ನಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಿ.

ಇಬ್ಬರೂ: (ಮಂಗಳ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು) ಸಿದ್ಧಳಾಗು, ನಾವು ನಿನಗೆ ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ.

ಶಕುಂತಲೆ: ಈಗ ನನಗೆ ಸಂತೋಷವಾಯಿತು. ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ನಿಮ್ಮ ಜೊತೆ ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ದುರ್ಲಭವಾಗುತ್ತದೆ.
(ಶಕುಂತಲೆಯ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ನೀರು ಒಸರುತ್ತದೆ)

ಇಬ್ಬರೂ: ಸಖಿ, ಮಂಗಳ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸುವುದು ಉಚಿತವಲ್ಲ.
(ಇಬ್ಬರೂ ಕಣ್ಣೊರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ)

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: ಆಭರಣಗಳಿಗೆ ಉಚಿತವಾದ ನಿನ್ನ ದೇಹಕ್ಕೆ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡಬೇಕಿದೆ. 

(ಕೈಯಲ್ಲಿ ಉಪಾಯನಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದ ಇಬ್ಬರೂ ಋಷಿಕುಮಾರರ ಪ್ರವೇಶ)

ಕುಮಾರರು: ಈ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಶಕುಂತಲೆಯನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿ.

(ಎಲ್ಲರೂ ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ವಿಸ್ಮಯದಿಂದ)

ಗೌತಮಿ: ಮಗನೇ, ನಾರದ, ಇವೆಲ್ಲಿಯವು?

ನಾರದ: ಕಣ್ವರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ.

ಗೌತಮಿ: ಏನು? ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದೇ?

ಎರಡನೆಯ ಕುಮಾರ: ಇಲ್ಲ ಕೇಳಿ. ಕಣ್ವರು ನಮಗೆ ಶಕುಂತಲೆಗಾಗಿ ಹೂಗಳನ್ನು ತರಲು ಹೇಳಿದರು. ಆಗ, ಹೂಗಳನ್ನು ಕೀಳುವಾಗ ಒಂದೊಂದು ಮರವೂ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟವು.

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: (ಶಕುಂತಲೆಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ) ಶಕುಂತಲೆ, ಇದು ನೀನು ನಿನ್ನ ಗಂಡನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜಲಕ್ಷ್ಮಿಯಾಗಿರುತ್ತೀಯ ಎಂಬುದರ ಸಂಕೇತ.
(ಶಕುಂತಲೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾಳೆ)

ನಾರದ: ಗೌತಮ, ಬೇಗ ಬಾ. ಕಣ್ವರ ಸ್ನಾನ ಮುಗಿದಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಮರಗಳ ದಾನಗಳನ್ನು ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿಸೋಣ.

ಎರಡನೆಯ ಕುಮಾರ: ಸರಿ.
(ಇಬ್ಬರ ನಿರ್ಗಮನ)

ಸಖಿಯರು: ಅಯ್ಯೋ, ನಮಗೆ ಈ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಯೇ ಅಭ್ಯಾಸವಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನೋಡಿರುವಂತೆ ಅಲಂಕರಿಸೋಣ.

ಶಕುಂತಲೆ: ನಿಮ್ಮ ನೈಪುಣ್ಯ ನನಗೆ ಗೊತ್ತು.
(ಇಬ್ಬರೂ ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡಲು ಶುರು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ)

(ಸ್ನಾನ ಮುಗಿಸಿ ಬಂದ ಕಣ್ವರ ಪ್ರವೇಶ)
ಕಣ್ವರು: ಶಕುಂತಲೆ ಇಂದು ಹೊರಡುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಉತ್ಕಂಠವಾಗಿದೆ. ಕಂಠ ಹಿಡಿದು ಮಾತೇ ಹೊರಬರುತ್ತಿಲ್ಲ. ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಕಣ್ಣು ಮಬ್ಬಾಗಿದೆ. ಕಾಡಿನ ಮನುಷ್ಯನಾದ ನನಗೇ ಇಷ್ಟು ವೈಕ್ಲವ್ಯವಾದರೆ, ಇನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ಮದುವೆಯಾದ ತಮ್ಮ ಮಗಳನ್ನು ಗಂಡನ ಮನೆಗೆ ಕಳಿಸುವಾಗ ಗೃಹಸ್ಥನಿಗೆ ಎಷ್ಟು ದುಃಖವಾಗುತ್ತದೋ!!
(ಮುಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ)

ಸ್ನೇಹಿತೆಯರು: ಶಕುಂತಲೆ, ನಿನ್ನ ಅಲಂಕಾರ ಮುಗಿಯಿತು. ಈ ರೇಷ್ಮೆ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸು.
(ಶಕುಂತಲೆ ಹಾಗೇ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ)

ಗೌತಮಿ: ಶಕುಂತಲೆ, ಆನಂದ ಬಾಷ್ಪಗಳಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಣ್ವರು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡು.

ಶಕುಂತಲೆ: (ನಾಚಿಕೆಯಿಂದ) ಅಪ್ಪನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು. 
(ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾಳೆ)

ಕಣ್ವರು: ಮಗಳೇ, ಯಯಾತಿಗೆ ಶರ್ಮಿಷ್ಠೆ ಪ್ರಿಯಳಾದಂತೆ, ನೀನೂ ನಿನ್ನ ಗಂಡನಿಗೆ ಪ್ರಿಯಳಾಗು. ಅವಳ ಮಗ ಪುರು ಸಾಮ್ರಾಟನಾದಂತೆ ನಿನ್ನ ಮಗನೂ ಸಾಮ್ರಾಟನಾಗಲಿ.

ಗೌತಮಿ: ಭಗವಾನ್, ಇದು ವರ, ಆಶೀರ್ವಾದವಲ್ಲ.

ಕಣ್ವರು: ಮಗಳೇ, ಈಗಷ್ಟೇ ಆಹುತಿ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಈ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡು. 
(ಎಲ್ಲರೂ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ)

ಕಣ್ವರು: (ಆಶೀರ್ವದಿಸುತ್ತಾರೆ)
(ಋಕ್ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ)
ಅಮೀ ವೇದಿಂ ಪರಿತಃ ಕೢಪ್ತಧಿಷ್ಣ್ಯಾಃ ಸಮಿದ್ವನ್ತಃ ಪ್ರಾನ್ತಸಂಸ್ತೀರ್ಣದರ್ಭಾಃ ।
ಅಪಘ್ನತೋ ದುರಿತಂ ಹವ್ಯಗನ್ಧೈರ್ವೈತಾನಾಸ್ತ್ವಾಂ ವಹ್ನಯಃ ಪಾವಯಂತು ||

(ಇದು ಋಗ್ವೇದದ ಮುಖ್ಯ ಛಂದಸ್ಸಾದ ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿದೆ, ವೇದಗಳ ಹೊರತಾಗಿ ಈ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಪ್ರಯೋಗ ಭಾರತೀಯ ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬರುತ್ತದೆ.
ಅರ್ಥ - 
ಈ ವೇದಿಯನ್ನು ಆವರಿಸಿರುವ ತ್ರೇತಾಗ್ನಿಗಳು ಸಮಿತ್ತು ಕುಶಾದಿಗಳಿಂದ ಜಾಜ್ವಲ್ಯವಾಗಿವೆ. ಅವು ತಮ್ಮ ದಿವ್ಯ ಗಂಧದಿಂದ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಪಾವನಗೊಳಿಸಲಿ.)

(ಸುತ್ತಲೂ ನೋಡಿ)

ಶಾರ್ಙರವರೆಲ್ಲಿ?
(ಅವರ ಆಗಮನ)

ಶಾರ್ಙರವ: ಭಗವನ್ ಇಲ್ಲಿದ್ದೇವೆ.

ಕಣ್ವರು: ನಿಮ್ಮ ತಂಗಿ ಶಕುಂತಲೆಗೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸಿ.

ಶಾರ್ಙರವ: ಶಕುಂತಲೆ, ಇಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲಿ.

(ಎಲ್ಲರೂ ಮುಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ)

ಕಣ್ವರು: ಒಹ್! ತಪೋವನದ ತರುಗಳು ಬಂದವು.... ತಪೋವನದ ತರುಗಳೇ, ಇವಳು ತಾನು ನೀರು ಕುಡಿಯುವ ಮುನ್ನ ನಿಮಗೇ ಮೊದಲು ನೀರು ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದಳು, ಅವಳಿಗೆ ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಇಷ್ಟವಾಗಿದ್ದರೂ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಒಂದು ಚಿಗುರನ್ನೂ ಕೊಯ್ಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ನಿಮಗೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಹಣ್ಣು, ಹೂ, ಚಿಗುರು ಏನೇ ಬಿಟ್ಟರೂ ಅವಳು ಹಬ್ಬ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಇಂದು ಅವಳು ತನ್ನ ಗಂಡನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ. ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಅನುಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೊಡಿ.

(ಕೋಕಿಲರವದ ಸೂಚನೆ)
ಶಕುಂತಲೆಗೆ ತನ್ನ ವನಬಂಧುಗಳಿಂದ ಅನುಜ್ಞೆ ಸಿಕ್ಕಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಅಂತೆಯೇ ಈ ಕೋಗಿಲೆಯಿಂದಲೂ ಅನುಜ್ಞೆ ಸಿಕ್ಕಿತು.

(ಆಕಾಶದಿಂದ ಅಶರೀರ ಧ್ವನಿ)
ಶಕುಂತಲೆ ಹೋಗುವಾಗ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ರಮ್ಯವಾದ ತಾವರೆಗಳಿರುವ ಸರೋವರಗಳು ಸಿಗಲಿ. ತಂಪಾದ ನೆರಳು ಕೊಡುವ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಮರಗಳಿರಲಿ. ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಧೂಳಿಲ್ಲದಿರಲಿ. ಇವರಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿ ಗಾಳಿ ಬೀಸಲಿ. ದಾರಿ ಮಂಗಳಕರವಾಗಿರಲಿ.
(ಎಲ್ಲರೂ ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡು ವಿಸ್ಮಯರಾಗುತ್ತಾರೆ)

ಗೌತಮಿ: ಮಗಳೇ ನಿನ್ನ ತಪೋವನದ ಬಂಧುಗಳಿಂದ ಅನುಜ್ಞೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಅವುಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡು.

ಶಾಕುಂತಲ: (ಅವುಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ, ಪ್ರಿಯಂವದೆಗೆ ಗುಟ್ಟಾಗಿ)
ದುಷ್ಯಂತನನ್ನು ನೋಡಲು ಉತ್ಸುಕಳಾಗಿದ್ದರೂ ಈ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕಾಲು ಮುಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇಲ್ಲ.

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: ದುಃಖ ನಿನಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ವಿಯೋಗದಿಂದ ತಪೋವನವೂ ದುಃಖವಾಗಿಯೇ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಜಿಂಕೆಗಳು ಹುಲ್ಲನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿವೆ. ನವಿಲುಗಳು ನಾಟ್ಯವಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಲತೆಗಳಿಂದ ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸುವಂತೆ ಎಲೆಗಳು ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುತ್ತಿವೆ.

ಶಕುಂತಲೆ: (ಜ್ಞಾಪಿಸಿಕೊಂಡು) ಅಪ್ಪ, ನನ್ನ ತಂಗಿ ವನಜ್ಯೋತ್ಸ್ನೆಯನ್ನು ಮಾತಾಡಿಸಿ ಬರುತ್ತೇನೆ.

ಕಣ್ವರು: ನಿನಗೆ ಅವಳಲ್ಲಿ ಸೋದರ ಸ್ನೇಹವಿರುವುದು ನನಗೇ ಗೊತ್ತು. ಹೋಗಿ ಬಾ.

ಶಕುಂತಲೆ: (ಲತೆಯನ್ನು ತಬ್ಬಿಕೊಂಡು) ವನಜ್ಯೋತ್ಸ್ನೆ, ನೀನು ಈ ಮಾವಿನಮರವನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಂತೆಯೇ ನನ್ನನ್ನೂ ಅಪ್ಪಿಕೋ. ಇಂದಿನಿಂದ ನಾನು ನಿನಗೆ ದೂರವಾಗುತ್ತೇನೆ.

ಕಣ್ವರು: ಅಮ್ಮ, ನಿನ್ನನ್ನು ಅನುರೂಪನಾದ ವರನಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕೆಂದು ನನ್ನ ಸಂಕಲ್ಪವಾಗಿತ್ತು. ನಿನಗೆ ಅಂಥವನು ಸಿಕ್ಕಿದ್ದಾನೆ. ನವಮಾಲಿಕಾ ಲತೆಗೂ ಈ ಮಾವಿನ ಮರ ಸಿಕ್ಕಿದೆ. ಇನ್ನು ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಯೋಚನೆಯಿಲ್ಲ!
ಈ ಕಡೆ ನಡೆ.

ಶಕುಂತಲೆ: (ತನ್ನ ಸಖಿಯರಿಗೆ) ಈ ನವಮಾಲಿಕೆಯನ್ನೂ, ಮಾವಿನಮರವನ್ನೂ ನಿಮ್ಮ ಕೈಲಿಡುತ್ತನೆ.

ಸಖಿಯರು: ನಮ್ಮನ್ನು ಯಾರ ಕೈಲಿಡುತ್ತೀಯ? (ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸುತ್ತಾರೆ)

ಕಣ್ವರು: ಅನಸೂಯೆ, ಅಳಬೇಡ. ನೀವೇ ಶಕುಂತಲೆಯನ್ನು ಸಮಾಧಾನ ಮಾಡಬೇಕು.
(ಎಲ್ಲರೂ ಮುಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ)

ಶಕುಂತಲೆ: ಅಪ್ಪ, ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಓಡಾಡುತ್ತಿರುವ ಆ ಗರ್ಭಿಣಿ ಜಿಂಕೆಗೆ ಸುಖಪ್ರಸವವಾದೊಡನೆ ನೀವು ನನಗೆ ಹೇಗಾದರೂ ತಿಳಿಸಲೇಬೇಕು.

ಕಣ್ವರು: ಖಂಡಿತ ಮರೆಯುವುದಿಲ್ಲವಮ್ಮ.

ಶಕುಂತಲೆ: (ನಡೆಯುವುವಾಗ ತೊಡಕಾದಂತೆ ನಟಿಸುತ್ತಾ) ಯಾರು ನನಗೆ ಅಡ್ಡ ಬರುತ್ತಿರುವುದು?
(ಹಿಂತಿರುಗಿ ನೋಡುತ್ತಾಳೆ)

ಕಣ್ವರು: ಶಕುಂತಲೆ, ತನ್ನ ಮುಖಕ್ಕೆ ಗಾಯವಾದಾಗ ಅದಕ್ಕೇ ಇಂಗುದೀ ತೈಲವನ್ನು ಹಚ್ಚಿ ಗಾಯವನ್ನು ಗುಣಮಾಡಿ, ಒಳ್ಳೆಯ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ಬೆಳಸಿದ ಈ ಮರಿಜಿಂಕೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಶಕುಂತಲೆ: ಮಗುವೇ, ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ನನ್ನನ್ನೇಕೆ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿರುವೆ? ಹುಟ್ಟಿದ ತಕ್ಷಣ ನೀನು ನಿನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಾಗ ನಾನೇ ನಿನ್ನನ್ನು ಬೆಳಸಿದೆ. ಈಗ ನಾನಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ನನ್ನ ತಂದೆ ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ದೂರ ಹೋಗು.
(ಅಳಲು ಶುರುಮಾಡುತ್ತಾಳೆ)

ಕಣ್ವರು: ಅಮ್ಮ, ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ನಿನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮಬ್ಬಾಗಿ ದಾರಿ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಏರಿಳಿತಗಳಿವೆ. ಅಲಕ್ಷ್ಯ ಮಾಡಿದರೆ ಕಾಲುಗಳಿಗೆ ತೊಂದರೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಶಾರ್ಙರವ: ಭಗವನ್, ನೀರಿನ ಸೆಲೆ ಬರುವವರೆಗು ಮಾತ್ರ ಆತ್ಮೀಯರು ಬಂದು ಬೀಳ್ಕೊಡಬೇಕೆಂದು ಶಾಸ್ತ್ರ. ಸರೋವರ ಬಂದಿತು. ಅಲ್ಲಿವರೆಗೂ ಬಂದು ಸಂದೇಶ ಕೊಟ್ಟು ನೀವು ವಾಪಸ್ಸು ಹೊರಡಬೇಕು.

ಕಣ್ವರು: ಹಾಗಾದರೆ ಈ ಮರದ ನೆರಳಿಗೆ ಹೋಗೋಣ.
(ಎಲ್ಲರೂ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ)

ಕಣ್ವರು: (ಸ್ವಗತ) ದುಷ್ಯಂತನಿಗೆ ಯುಕ್ತವಾದ ಯಾವ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಕೊಡೋಣ?
(ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾರೆ)

ಶಕುಂತಲೆ: (ತನ್ನ ಸಖಿಯರಿಗೆ ತಮ್ಮತಮ್ಮಲ್ಲೇ) ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಿ, ಸರೋವರದ ತಾವರೆಯೆಲೆಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಖಿಯನ್ನು ಕಾಣದೆ ಚಕ್ರವಾಕ ಪಕ್ಷಿ ಗೋಳಾಡುತ್ತಿದೆ. ನಾನೂ ಹೀಗಾಗಿಬಿಡುತ್ತೇನೋ ಎನಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಅನಸೂಯೆ: ಇಲ್ಲ, ಇಲ್ಲ, ಹಾಗೆ ಹೇಳಬೇಡ. ಅದು ವಿರಹದಿಂದಲೇ ದೀರ್ಘವಾದ ತನ್ನ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ತನಗಿರುವ ಆಶಾಭಾವದಿಂದ ಅದನ್ನು ತಡೆದು ಹಗಲಿನವರೆಗೂ ಕಾಯುತ್ತದೆ.

ಕಣ್ವರು: ಶಾರ್ಙರವ, ನನ್ನ ಮಾತಾಗಿ ಇವಳನ್ನು ಮುಂದೆಯಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ರಾಜ ದುಷ್ಯಂತನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳು.

ಶಾರ್ಙರವ: ಭಗವನ್, ಆಜ್ಞೆಯಾಗಲಿ.

ಕಣ್ವರು: "ರಾಜ, ನಮ್ಮನ್ನೂ, ನಿನ್ನ ಉತ್ತಮಕುಲವನ್ನೂ, ನಾವಿರದಿದ್ದಾಗ ಈ ನಮ್ಮ ಶಕುಂತಲೆಯ ಮೇಲೆ ತೋರಿಸಿದ ಸ್ನೇಹವನ್ನೂ ಕುರಿತು ಯೋಚಿಸಿ, ಇವಳನ್ನು ನಿನ್ನ ರಾಣಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೋಡಿಕೋ. ಮಿಕ್ಕದ್ದು ಅವಳ ಭಾಗ್ಯದೈವಕ್ಕೆ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದು. ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನು ವಧೂ ಬಂಧುಗಳು ಹೇಳಬಾರದು."

ಶಾರ್ಙರವ: ಸಂದೇಶ ಗೃಹೀತವಾಗಿದೆ.

ಕಣ್ವರು: ಮಗಳೇ, ಇನ್ನು ನಿನಗೆ ಸಂದೇಶ. ಸಂತರು ವನವಾಸಿಗಳಾದರೂ ಲೌಕಿಜ್ಞರು.

ಶಾರ್ಙರವ: ತಿಳಿದವರಿಗೆ ಅಜ್ಞಾತವಿಷಯವೇ ಇಲ್ಲ.

ಕಣ್ವರು: ಮಗಳೇ, ನೀನು ಗಂಡನ ಮನೆಗೆ ಹೋದ ಮೇಲೆ ಗುರುಜನರ ಶುಶ್ರೂಷೆ ಮಾಡು. ಸಪತ್ನಿಯರಲ್ಲಿ ಸ್ನೇಹದಿಂದಿರು. ಗಂಡ ಕೋಪಿಸಿಕೊಂಡರೂ, ನೀನು ಅವನಿಗೆ ವಿರೋಧಿಯಾಗಬೇಡ. ನಿನ್ನ ಸೇವಕರಿಗೆ ಉದಾರಿಯಾಗಿರು. ನಿನಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದಾದಾಗ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಸುಕಳಾಗಬೇಡ. ಹೀಗಿದ್ದರೆ ಯುವತಿಯರು ಗೃಹಿಣಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಮನೆಗೆ ಕೆಟ್ಟಹೆಸರು ತರುತ್ತಾರೆ.

ಗೌತಮಿಗೆ ಏನನ್ನಿಸುತ್ತದೆ?

ಗೌತಮಿ:  ನೀವು ಹೇಳಿದಕ್ಕಿಂತ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೇಳಲು ಏನಿದೆ? ಮಗಳೇ, ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಅನುಸರಿಸು.

ಕಣ್ವರು: ಮಗಳೇ, ನಿನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತೆಯರನ್ನೂ, ನನ್ನನ್ನೂ ಆಲಂಗಿಸಿ ಬೀಳ್ಕೊಡು.

ಶಕುಂತಲೆ: ಅಪ್ಪ, ಪ್ರಿಯಂವದೆ ಮತ್ತು ಅನಸೂಯೆಯರೂ ಇಲ್ಲಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಜೊತೆ ಹಿಂದೆ ಹೋಗುತ್ತಾರಾ?

ಕಣ್ವರು: ಮಗಳೇ, ಹೌದು ಅವರು ನಮ್ಮ ಜೊತೆ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಬರಲೇಬೇಕು. ಅವರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವುದು ಯುಕ್ತವಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ಜೊತೆ ಗೌತಮಿ ಬರುತ್ತಾಳೆ.

ಶಕುಂತಲೆ: (ತಂದೆಯನ್ನು ಆಲಂಗಿಸಿ) ಅಪ್ಪ, ಮಲಯ ಪರ್ವತದಿಂದ ಚಂದನಲತೆ ಬೇರು ಸಮೇತ ಕಿತ್ತುಬಂದಂತೆ ತಂದೆಯ ತೋಳಿನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ದೇಶವಲ್ಲದ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಬಾಳಲಿ?

ಕಣ್ವರು: ಮಗಳೇ, ಭಯ ಬೇಡ. ಒಳ್ಳೆಯ ಮನೆತನದಲ್ಲಿ, ಒಳ್ಳೆಯ ಗಂಡನ ಜೊತೆ ಗರತಿಯಂತೆ ಬಾಳುತ್ತೀಯ, ರಾಣಿಯ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನಳಾಗಿ, ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಸಮನಾದ ಮಗನನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೀಯ.. ಇವೆಲ್ಲವುಗಳಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ನನ್ನ ನೆನಪೇ ಅಷ್ಟು ಕಾಡುವುದಿಲ್ಲ.

(ಶಕುಂತಲೆ ಕಣ್ವರ ಪಾದಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ)

ಕಣ್ವರು: (ಆಶೀರ್ವದಿಸುತ್ತಾರೆ) ನಾನು ಬಯಸಿದ್ದು ನಿನಗೆ ದೊರೆಯಲಿ.

ಶಕುಂತಲೆ: (ತನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತೆಯ ಬಳಿ ಬಂದು) ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ.

(ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ)

ಸಖಿಯರು: ಶಕುಂತಲೆ, ಅಕಸ್ಮಾತ್ ರಾಜ ನಿನ್ನನ್ನು ಗುರುತು ಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕೆ ತಡ ಮಾಡಿದರೆ, ಅವನ ಹೆಸರಿರುವ ಈ ಮುದ್ರೆಯುಂಗುರವನ್ನು ತೋರಿಸು.

ಶಕುಂತಲೆ: ನಿಮ್ಮ ಸಂದೇಹದಿಂದ ನನಗೆ ಭಯವಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಸಖಿಯರು: ಸಖಿ, ಭಯ ಪಡಬೇಡ. ಅತಿಸ್ನೇಹ ಪಾಪಶಂಕಿ!

ಶಾರ್ಙರವ: ಸೂರ್ಯ ಮುಳುಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ, ಬೇಗ ಹೊರಡೋಣ.

ಶಕುಂತಲೆ: (ಆಶ್ರಮದ ಕಡೆ ನೋಡುತ್ತಾ) ಅಪ್ಪ, ಮತ್ತೆ ಈ ತಪೋವನವನ್ನು ನೋಡುವುದು ಯಾವಾಗ?

ಕಣ್ವರು: ಮಗಳೇ ಕೇಳು, ಸಾಮ್ರಾಟನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಬಾಳಿ, ಅಪ್ರತಿರಥನಾದ ಮಗನನ್ನು ಪಡೆದು, ಅವನಿಗೆ ಸಮಗ್ರ ರಾಜ್ಯದ ಪಟ್ಟ ಕಟ್ಟಿ, ಅನಂತರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಈ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತೀಯ.

ಗೌತಮಿ: ಮಗಳೇ ತುಂಬಾ ಹೊತ್ತಾಯಿತು. ಅಪ್ಪನನ್ನು ಹಿಂದೆ ಕಳುಹಿಸು. ಅಥವಾ ಭಗವನ್, ಇವಳು ನಿಮ್ಮ ಜೊತೆ ಮಾತಾಡುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತಾಳೆ. ನೀವು ವಾಪಸ್ಸು ಹೋಗಿ.

ಕಣ್ವರು: ಮಗಳೇ, ತಪೋನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ವೇಳೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಶಕುಂತಲೆ: (ಮತ್ತೆ ಕಣ್ವರನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು) ಅಪ್ಪ ನಿಮ್ಮ ಶರೀರ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಈಗಲೇ ಜೀರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಇನ್ನು ನನಗಾಗಿ ಯೋಚನೆಮಾಡಬೇಡಿ.

ಕಣ್ವರು: (ಉಸಿರೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ) ಅಮ್ಮಾ, ನಿನ್ನ ಅಗಲಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಶೋಕವನ್ನು ತಡೆವುದಾದರೂ ಹೇಗೆ? ಆಶ್ರಮದ ಹೊರಗೆ ನೀನು ಹಾಕಿದ ನೀವಾರ ಧಾನ್ಯ ಬೆಳೆಯುವುದನ್ನು ನೋಡಿದರೂ ನೀನೇ ನನಗೆ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುತ್ತೀಯ.
ಸರಿ, ಇನ್ನು ನೀನು ಹೊರಡು. ಹಾದಿ ಮಂಗಳಕರವಾಗಿರಲಿ.
(ಶಕುಂತಲೆಯ ಮತ್ತು ಅವಳ ಜೊತೆ ಹೋಗುವವರ ನಿರ್ಗಮನ)

ಸಖಿಯರು: (ಶಕುಂತಲೆಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ) ಹಾ ಧಿಕ್! ಶಕುಂತಲೆ ವನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮರೆಯಾಗಿಬಿಟ್ಟಳಲ್ಲ!

ಕಣ್ವರು: (ಉಸಿರೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ) ಅನಸೂಯೆ, ನಿಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತೆ ಹೊರಟಳು. ನೀವೂ ಬನ್ನಿ ಹೊರಡೋಣ.

ಸಖಿಯರು: ಶಕುಂತಲೆಯಿಲ್ಲದೆ ಶೂನ್ಯವಾದ ತಪೋವನವಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಹೋಗೋಣ!

ಕಣ್ವರು: ಸ್ನೇಹ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹೀಗೆಯೇ ನೋಡುವುದು!
(ಮುಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತಾ)
ಶಕುಂತಲೆಯನ್ನು ಗಂಡನ ಮನೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಮಸಸ್ಸಿಗೆ ನೆಮ್ಮದಿಯಾಯಿತು. ಕನ್ಯೆ ಎಂದೂ ಪರಕೀಯ ಸೊತ್ತೇ! ಅವಳನ್ನು ಕಳಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಅಡವಿಟ್ಟ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಕೊಟ್ಟವರಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಿದಷ್ಟು ಸಮಾಧಾನವಾಗಿದೆ.

(ಎಲ್ಲರೂ ನಿರ್ಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ)
(ನಾಲ್ಕನೇ ದೃಶ್ಯ ಸಮಾಪ್ತವಾದುದು)


Monday, February 10, 2020

ಅಭಿಜ್ಞಾನ ಶಾಕುಂತಲ 3

                                                                      ದೃಶ್ಯ ೩

(ದರ್ಭೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದ ಋಷಿಶಿಷ್ಯನ ಪ್ರವೇಶ)

ಶಿಷ್ಯ: ದುಷ್ಯಂತ ರಾಜ ಮಹಾನುಭಾವನೆ ಸರಿ. ಅವನು ಬಂದ ತಕ್ಷಣ ನಮ್ಮ ಆಶ್ರಮದ ಉಪದ್ರವಗಳೆಲ್ಲ ತೊಲಗಿದವಲ್ಲ! ಬಿಲ್ಲು ಬಿಡುವುದಿರಲಿ, ಅವನ ಧನಸ್ಸಿನ ಹುಂಕಾರದಿಂದಲೇ ರಾಕ್ಷಸರು ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

ಈ ದರ್ಭೆಗಳನ್ನು ಯಜ್ಞವೇದಿಯ ಸುತ್ತ ಹರಡಲು ಋತ್ವಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಕೊಡುತ್ತೇನೆ.
(ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ನೋಡುತ್ತಾನೆ)
(ಕೇಳುತ್ತಾನೆ)
ಪ್ರಿಯಂವದೆ ಈ ನಳಿನಪತ್ರಗಳನ್ನು, ಕೆನ್ನೈದಿಲೆಗಳನ್ನೂ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೀಯ?
(ಆ ಕಡೆಯಿಂದ ಉತ್ತರ ಬಂದಂತೆ ನಟಿಸುತ್ತಾ)
ಏನು ಹೇಳಿದೆ? ಈ ಬಿಸಿಲಿನ ಬೇಗೆಯಿಂದ ಶಕುಂತಲೆ ಅಸ್ವಸ್ಥಳಾಗಿರುವಳೇ? ಸರಿ, ಅವಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಉಪಚರಿಸು. ಅವಳು ನಮ್ಮ ಕುಲಪತಿ ಕಣ್ವರ ಉಸಿರು. ನಾನೂ ಹೋಗಿ ಹೋಮದ ಶಾಂತ್ಯುದಕಗಳನ್ನು ಗೌತಮಿಯ ಜೊತೆ ಕಳಿಸುತ್ತೇನೆ.
(ನಿಷ್ಕ್ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ)

(ದುಷ್ಯಂತ ರಾಜನ ಪ್ರವೇಶ)

ದುಷ್ಯಂತ: (ಚೆನ್ನಾಗಿ ಉಸಿರೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ) ನನಗೆ ತಪಸ್ಸಿನ ಶಕ್ತಿಯೂ ಗೊತ್ತು, ಅವಳು ಪರಾಧೀನಳೆಂದೂ ಗೊತ್ತು. ಆದರೂ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಅವಳಿಂದ ಹಿಂದೆ ಬರುತ್ತಿಲ್ಲವಲ್ಲ.
(ಮನ್ಮಥ ಬಾಧೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾ)
ಮನ್ಮಥ, ನಿನ್ನ ಮತ್ತು ಆ ಚಂದ್ರನ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಪ್ರೇಮಿಗಳು ಮೋಸಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ನಿನ್ನ ಕುಸುಮ ಶರಗಳು, ಚಂದ್ರನ ತಂಪು ಕಿರಣಗಳು ಸುಳ್ಳೆನಿಸುತ್ತದೆ. ನಿನ್ನ ಕುಸುಮಶರಗಳು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿವೆ. ಚಂದ್ರ ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಬೆಂಕಿಯುಗುಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ಅಥವಾ,
ಮನ್ಮಥ ಇಷ್ಟು ಕಠೋರಿಯಾದರೂ, ಶಕುಂತಲೆಯನ್ನು ನಾನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದಲೇ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇದರಿಂದ ನನಗೆ ಅವಳ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರುವುದು ನಿಜವೇ!
(ಹಿಂದೆ ಮುಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತಾ)
ಈಗ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಸಿಕ್ಕಿದೆ. ಖಿನ್ನವಾದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ವಿನೋದಗೊಳಿಸೋಣ.
(ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ)
ಈ ಉಗ್ರವಾದ ಬೇಸಿಗೆಯ ತಾಪದಲ್ಲಿ ಬಹುಶಃ ಶಕುಂತಲೆ ತನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತೆಯರ ಜೊತೆ ಲತಾವಲಯವಾದ ಮಾಲಿನೀತೀರದಲ್ಲಿರಬಹುದು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ. 
(ಮುಂದೆ ನಡೆದು, ಸುಖಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ನಟಿಸುತ್ತಾ)
ಒಹ್, ಇಲ್ಲಿ ಗಾಳಿ ಎಷ್ಟು ತಂಪಾಗಿದೆ. ಮನ್ಮಥ ಬಾಧೆಗೊಳಗಾಗಿರುವ ನನಗೆ ಈ ತಂಪಾದ ಗಾಳಿ, ತಿಳಿಯಾದ ಮಾಲಿನೀ ನೀರೇ ಆಲಂಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯೋಗ್ಯವಾದುವು!
(ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ ನೋಡುತ್ತಾ)
ಈ ಲತಾಮಂಟಪದ ಹತ್ತಿರವೇ ಅವಳು ಇರಬೇಕು. ಈ ಬಿಳಿ ಮರಳಿನಲ್ಲಿ ಹಿಮ್ಮಡಿಯನ್ನು ಒತ್ತಿ  ಒತ್ತಿ ಅವಳು ನಡೆದ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತುಗಳು ಕಾಣುತ್ತಿವೆ. ಈ ಮರಗಳ ಮಧ್ಯೆ ನೋಡೋಣ.
(ನೋಡಿ, ಸಂತೋಷದಿಂದ)
ಹಾ, ನನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಮೋಕ್ಷ ಸಿಕ್ಕಿತು! ಕುಸುಮಶಯನದ ಮೇಲೆ ನನ್ನ ಪ್ರಿಯತಮೆ ತನ್ನ ಸಖಿಯರಿಂದ ಸೇವೆ ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ. ಏನು ಮಾತಾಡಿಕೊಳ್ಳುವರೋ ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳೋಣ.
(ಅವರನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ)

(ಸಖಿಯರ ಜೊತೆ ಕುಸುಮಶಯನದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತ ಶಕುಂತಲೆಯ ಪ್ರವೇಶ)

ಸಖಿಯರು: (ಗಾಳಿ ಬೀಸುತ್ತಾ, ಸ್ನೇಹದಿಂದ) ಶಕುಂತಲೆ, ಈ ನಳಿನೀಪತ್ರೆಯ ಗಾಳಿ ತಂಪಾಗಿದೆಯೇ?

ಶಕುಂತಲೆ: ಒಹ್, ನೀವು ನನಗೆ ಗಾಳಿ ಬೀಸುತ್ತಿರುವಿರೋ?

(ಸಖಿಯರು ವಿಷಾದದಿಂದ ಒಬ್ಬೊರನ್ನೊಬ್ಬರು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ)

ದುಷ್ಯಂತ: (ತನ್ನಲ್ಲೇ ತರ್ಕಿಸುತ್ತ) ಇವಳು ಅಸ್ವಸ್ಥಳಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಳಲ್ಲ? ಇದು ಸೂರ್ಯನ ಬೇಗೆಯಿಂದಲೋ ಅಥವಾ ನನ್ನ ಮೇಲಿನ ಮನಿಸ್ಸಿನಿಂದಲೋ? ನನಗೇನೋ ಸಂದೇಹ. ಬಾಧೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಇವಳ ದೇಹ ಕಾಂತಿಯನ್ನೇನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಗ್ರೀಷ್ಮದ ತಾಪ, ಮನ್ಮಥನ ತಾಪ ಎರೆಡೂ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಗ್ರೀಷ್ಮದ ತಾಪ ಯುವತಿಯರನ್ನು ಇಷ್ಟು ಸುಭಗವಾಗಿರಲು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: (ಅನಸೂಯೆಗೆ ಗುಟ್ಟಾಗಿ) ಅನಸೂಯೆ, ಆ ರಾಜರ್ಷಿಯನ್ನು ನೋಡಿದಾಗಿನಿಂದ ಇವಳು ವ್ಯಾಕುಲಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಇವಳ ಆತಂಕ ಅವನ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಇರಬಹುದೇ?

ಅನಸೂಯೆ: ನನಗೂ ಅದೇ ಅನುಮಾನ. ಇರು. ಕೇಳಿಯೇ ಬಿಡೋಣ.
(ಶಕುಂತಲೆಗೆ)
ಶಕುಂತಲೆ ನಿನ್ನ ಸಂತಾಪ ಬಹಳವಾಗಿದೆ. ಏನೆಂದು ಕೇಳಬಹುದೇ?

ಶಕುಂತಲೆ: (ಮಲಗಿದ್ದವಳು ಮೇಲಕ್ಕೆದ್ದು) ಏನು ಕೇಳು?

ಅನಸೂಯೆ: ನಮಗೆ ಮದನವಿಕಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಅಷ್ಟು ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಇತಿಹಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಮಮಯರ ಬಗ್ಗೆ ನಾನು ಕೇಳಿರುವಂತೆಯೇ ನಿನ್ನ ಅವಸ್ಥೆಯೂ ಇದೆ. ಹೇಳು, ನಿನ್ನ ಸಂತಾಪದ ಕಾರಣವೇನು? ರೋಗವನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ ಪರಿಹಾರವು ಹೇಗೆ?

ದುಷ್ಯಂತ: ನನ್ನ ತರ್ಕವೂ ಅನಸೂಯೆಯ ತರ್ಕವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಶಕುಂತಲೆ: (ಸ್ವಗತ) ನನ್ನ ಬಯಕೆಯೇನೋ ಬಲಾವಾಗಿಯೇ ಇದೆ. ಆದರೂ, ಅದನ್ನು ಇವರಿಗೆ ಹೇಳಲು ಆಗುತ್ತಿಲ್ಲ.

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: ಶಕುಂತಲೆ, ಅನಸೂಯೆ ಸರಿಯಾಗಿಯೇ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ. ಏನಾಗಿದೆ ನಿನಗೆ? ಏಕೆ ಆತಂಕ? ದಿನೇ ದಿನೇ ನೀನು ಸೊರಗಿಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೀಯ. ನಿನ್ನ ಲಾವಣ್ಯವು ಮಾತ್ರ ನೆರಳಿನಂತೆಯೇ ನಿನ್ನ ಹಿಂದಿದೆ.

ದುಷ್ಯಂತ: ಪ್ರಿಯಂವದೆ ಸರಿಯಾಗಿಯೇ ಹೇಳಿದಳು. ಮಾಧವೀ ಲತೆಗಳು ಬಾಡಿದರೂ ನೋಡಲು ಚೆನ್ನಾಗಿರುವಂತೆ, ಮುಖ ಬಾಡಿದ್ದರೂ, ತೋಳುಗಳು ಜಗ್ಗಿದ್ದರೂ, ನಡು ತಗ್ಗಿದ್ದರೂ ಇವಳೂ ಸುಂದರವಾಗಿಯೇ ಇದ್ದಾಳೆ.

ಶಕುಂತಲೆ: ನಿಮಗೆ ಬಿಟ್ಟು ಇನ್ನು ಯಾರಿಗೆ ಹೇಳಲಿ? ಆದರೆ ಹೇಳಿದರೆ ನಿಮಗೇ ತೊಂದರೆ ಕೊಟ್ಟಂತೆ.

ಇಬ್ಬರೂ: ಅದಕ್ಕೇ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಆತ್ಮೀಯರಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡ ದುಃಖ ಸಹ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ದುಷ್ಯಂತ: ಸ್ನೇಹಿತೆಯರು ಕೇಳುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಇವಳು ತನ್ನ ಮನೋಗತವನ್ನು ಹೇಳಿಯೇ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಹಿಂದೆ ಅವಳು ನನ್ನನ್ನು ಎಷ್ಟೋ ಬಾರಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಆಸೆಯಿಂದ ನೋಡಿದ್ದರೂ ಈಗ ಅವಳ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ಕಾತರನಾಗಿದ್ದೇನೆ. 

ಶಕುಂತಲೆ: ಯಾವಾಗ ನಾನು ನಮ್ಮ ತಪೋವನವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಬಂದ ಆ ರಾಜರ್ಷಿಯನ್ನು ನೋಡಿದೆನೋ...
(ಅಷ್ಟು ಹೇಳಿ ನಾಚಿಕೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾಳೆ)

ಇಬ್ಬರೂ: (ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ) ಮುಂದೆ ಹೇಳು. 

ಶಕುಂತಲೆ: ಆಗಿನಿಂದ ಆ ರಾಜರ್ಷಿಯಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಅಭಿಲಾಷೆಯುಂಟಾಗಿ ನಾನು ಈ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ.

ದುಷ್ಯಂತ: (ಸಂತೋಷನಾಗಿ) ಕೇಳಬೇಕಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕೇಳಿಬಿಟ್ಟೆ! ಇಷ್ಟು ದಿನ ನನ್ನ ನೋವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದ ಪ್ರೀತಿಯೇ ಈಗ ಸಂತೋಷಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು!

ಶಕುಂತಲೆ: ಈಗ ನಿಮಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾದರೆ ಆ ರಾಜರ್ಷಿಗೆ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಅನುಕಂಪ ಬರುವಂತೆ ಏನಾದರೂ ಮಾಡಿ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನೀವು ನನಗೆ ಎಳ್ಳುನೀರು ಬಿಟ್ಟಂತೆಯೇ!

ದುಷ್ಯಂತ: ಇನ್ನು ಅನುಮಾನವೇ ಇಲ್ಲ.

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: (ಅನಸೂಯೆಗೆ ಗುಟ್ಟಾಗಿ) ಇದು ತುಂಬಾ ದೂರ ಬಂದುಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಇನ್ನು ಕಾಲಹರಣ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ. ಇವಳ ಅಭಿಲಾಷೆ ಪೌರವಲಲಾಮನ ಮೇಲಿದೆ. ಅಭಿನಂದನೀಯವೇ!

ಅನಸೂಯೆ: ಹೌದು!

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: (ಪ್ರಕಾಶವಾಗಿ ಶಕುಂತಲೆಗೆ) ಶಕುಂತಲೆ, ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಯೋಗ್ಯನ ಮೇಲೆಯೇ ಇದೆ. ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನದಿಗಳು ಎಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ? ಮಾವಿನ ಮರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮಾಧವೀ ಲತೆ ಇನ್ನೆಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ?

ದುಷ್ಯಂತ: ವಿಶಾಖನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜ ಚಂದ್ರನನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿದಂತಿದೆ.

ಅನಸೂಯೆ: ಈಗ ಏನು ಉಪಾಯ ಮಾಡುವುದು? ಇವಳ ಮನೋರಥವನ್ನು ಗುಟ್ಟಾಗಿ ಬೇಗ ಹೇಗೆ ತಿಳಿಸುವುದು?

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: ಗುಟ್ಟು ಅಂದರೆ ಚಿಂತೆ ಹೆಚ್ಚು. ಬೇಗವಾದಷ್ಟು ಒಳ್ಳೆಯದು.

ಅನಸೂಯೆ: ಹೇಗೆ?

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: ಆ ರಾಜರ್ಷಿಗೂ ಇವಳ ಮೇಲೆ ಇಷ್ಟವಿದ್ದಂತಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ದಿನವೆಲ್ಲವೂ ಅವನ ದೃಷ್ಟಿ ಇವಳ ಮೇಲೆಯೇ ಇದೆ. ನಿದ್ದೆಯಿಲ್ಲದೆ ಸಣ್ಣಗಾದಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

ದುಷ್ಯಂತ: ಸರಿಯಾಗಿ! ನನಗೆ ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಿದೆ.

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: (ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಯೋಚಿಸಿ) ಶಕುಂತಲೆ, ಒಂದು ಪ್ರೇಮಪತ್ರವನ್ನು ಬರೆ. ಅದನ್ನು ಹೂವಿನಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಿ ದೇವರ ಪ್ರಸಾದದ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಅನಸೂಯೆ: ಈ ಉಪಾಯ ಸುಕುಮಾರವಾಗಿದೆ. ಶಕುಂತಲೆಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೇನು?

ಶಕುಂತಲೆ: ನಿನ್ನ ನಿಯೋಗ ವಿಫಲವಾದರೆ?

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: ಚೆನ್ನಾಗಿ ಯೋಚನೆಮಾಡಿ ಸರಿಯಾದ ಪದಗಳ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡು, ವಿಫಲವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. 

ಶಕುಂತಲೆ: ಯೋಚನೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ತಿರಸ್ಕೃತಳಾಗುತ್ತೇನೋ ಎಂಬ ಭಯದಿಂದ ನನ್ನ ಹೃದಯ ತಳಮಳಿಸುತ್ತಿದೆ.

ದುಷ್ಯಂತ: (ಸಂತೋಷದಿಂದ) ಅಯ್ಯೋ, ನಿನ್ನನ್ನೇ ಬಯಸುತಿದ್ದ ನಾನು, ನೀನು ತೀರಸ್ಕರಿಸುವೆಯೋ ಎಂದು ಹೆದರಿದ್ದೆ. ಸಿರಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವವನಿಗೆ ಅದು ದೊರೆಯದಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಸಿರಿಯನ್ನೇ ಬಯಸುತ್ತಿರುವವನಿಗೆ ಅದಾಗಿಯೇ ತನ್ನೆಡೆಗೆ ಬಂದರೆ ಬೇಡವೆಂದಾನೇ?

ಸಖಿಯರಿಬ್ಬರೂ: ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವಿಲ್ಲದಿರುವವಳೇ! ದೇಹವನ್ನು ತಂಪುಮಾಡುವ ಶರತ್ಕಾಲದ ಬೆಳದಿಂಗಳನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ಪಟಹಾಕಿ ತಡೆಯುತ್ತಾರೆಯೇ?

ಶಕುಂತಲೆ: (ಸಂತೋಷದಿಂದ) ಸರಿ ಬರೆಯುತ್ತೇನೆ.
(ಕುಳಿತು ಚಿಂತಿಸಲು ಶುರು ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ)

ದುಷ್ಯಂತ: ಕಣ್ಣು ಮಿಟುಕಿಸದೆ ಇವಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇನೆ. ಹುಬ್ಬೇರಿಸಿ ಪದಗಳನ್ನು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾ ಬರಿಯುವ ಇವಳ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ನನ್ನ ಮೇಲಿನ ಅವಳ ಪ್ರೀತಿ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.

ಶಕುಂತಲೆ: ಹಾಡಿನ ಸಂದೇಶ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಬರೆಯುವ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಲ್ಲವಲ್ಲ.

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: ಗಿಳಿಯ ಹೊಟ್ಟೆಯಷ್ಟು ಸುಕುಮಾರವಾದ ಈ ತಾವರೆಯ ಎಲೆಯ ಮೇಲೆ ನಿನ್ನ ಉಗುರುಗಳಿಂದ ನಿನ್ನ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಕೆತ್ತಿಬಿಡು.

ಶಕುಂತಲೆ: (ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿ) ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಸರಿಯಾಗಿಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಹೇಳಿ. 

ಇಬ್ಬರೂ: ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆ.

ಶಕುಂತಲೆ: (ಹಾಡುತ್ತಾಳೆ)
ತಿಳಿಯದು ನಿನಗೆನ್ನ ಹೃದಯವೀ ನಿರ್ಘೃಣ
ಸುಲಿಯುವನೆನ್ನನೀ ಕಾಮಂ
ಬಲಿಯುವುದು ಮನೋರಥಮಿರುಳಿನೊಳ್ ಮೇಣ್ ಪ-
ಗಲು ವೇಳೆಯೊಳ್ ಬಿಡದೆನ್ನಂ

ದುಷ್ಯಂತ: (ತಕ್ಷಣ ಹೊರಬಂದು)
ಮನದನ್ನೆ ನಿನ್ನಂ ಕೇವಲ ಸುಲಿವನವಂ; ನ-
ನ್ನನವನ ತಾಪದಲಿ ಕೊಲ್ವಮ್
ದಿನಪಂ ಶಶಾಂಕನಂ ಮರೆಪಂತೆ ಮರೆಪನೇ
ವನಲತೆಯಂ ಕುಮುದ್ವತಿಯಂ?

ಸಖಿಯರಿಬ್ಬರು: (ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ ಸಂತಸದಿಂದ ವಿಸ್ಮಿತರಾಗಿ) ನೆನೆದ ತಕ್ಷಣ ಬಂದ ರಾಜರಿಗೆ ಸ್ವಾಗತ!
(ಶಕುಂತಲೆಯೂ ಏಳಲೆತ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ)

ದುಷ್ಯಂತ: ಆಯಾಸಬೇಡ. ಸೊರಗಿನಿಂದ ಹೂವಿನ ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿರುವ ನಿನ್ನ ಕಾಲುಗಳು ಎದ್ದು ಉಪಚರಿಸಬೇಕಿಲ್ಲ.

ಅನಸೂಯೆ: ರಾಜರು ಈ ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
(ದುಷ್ಯಂತ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಶಕುಂತಲಯೂ ನಾಚಿಕೆಯಿಂದ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ.)

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: ನಿಮ್ಮಬ್ಬರ ನಡುವಿನ ಅನುರಾಗ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ನಮ್ಮ ಸಖಿಯ ವಿಷಯವಾದ್ದರಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ಪುರುಕ್ತಿಯಾಡುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ.

ದುಷ್ಯಂತ: ತಡೆಯಬೇಕಿಲ್ಲ. ಹೇಳಬೇಕೆಂದಿರುವುದನ್ನು ತಡೆದರೆ ಅದು ಬಹುಕಾಲ ಅನುತಾಪವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಕಷ್ಟ ಬಂದಾಗ ಕಾಪಾಡುವುದು ರಾಜನ ಧರ್ಮ....

ದುಷ್ಯಂತ: ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾದುದು ಬೇರೆಯಿಲ್ಲ. 

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: ಈ ನಮ್ಮ ಸಖಿ ನಿಮ್ಮ ಕಾರಣವಾಗಿ ಮದನಮೋಹಿತಳಾಗಿ ಈ ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳನ್ನು ನೀವೇ ಕಾಪಾಡಬೇಕು.

ದುಷ್ಯಂತ: ಈ ಕಡೆಯಿಂದಲೂ ಅಷ್ಟೇ ಪ್ರೀತಿಯಿದೆ. ಅನುಗ್ರಹೀತರಾದೆವು.

ಶಕುಂತಲೆ: (ಪ್ರಿಯಂವದೆಯ ಕಡೆ ನೋಡುತ್ತಾ) ಪ್ರಿಯಂವದೆ ಅಂತಃಪುರದ ಯೋಚನೆಯಲ್ಲಿರುವ ರಾಜರಿಗೆ ಏಕೆ ತೊಂದರೆ ಕೊಡುತ್ತೀಯೆ?

ದುಷ್ಯಂತ: ಸುಂದರಿ, ನೀನೇ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನೆಲ್ಲಾ ತುಂಬಿರುವೆ. ನಿನ್ನ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ನಾನ್ನು ಮದನನಿಂದ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹತನಾಗುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.

ಅನಸೂಯೆ: ದುಷ್ಯಂತ, "ರಾಜ ಬಹುವಲ್ಲಭಾ" ಎಂದು ಕೇಳಿಯೇ ಇದ್ದೇವೆ. ನಮ್ಮ ಪ್ರಿಯಸಖಿ ತನ್ನ ಬಂಧುಗಳಿಂದ ತೊಂದರೆಗೊಳಗಾಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ದುಷ್ಯಂತ: ಹೇಳಲೇಬೇಕಿಲ್ಲ. ನನಗೆ ಅನೇಕ ಪತ್ನಿಯರಿದ್ದರೂ ನನ್ನ ಕುಲಕ್ಕೆ ಎರಡೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ. ಒಂದು ಈ ಭೂಮಿ, ಇನ್ನೊಂದು ಈ ನಿಮ್ಮ ಸಖಿ.

ಇಬ್ಬರೂ: ನಮಗೆ ಸಂತೋಷವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: (ಅನಸೂಯೆಯ ಕಡೆ) ಅನಸೂಯೆ, ಈ ಜಿಂಕೆ ತನ್ನ ಅಮ್ಮನನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಆಕಡೆ ಈಕಡೆ ಓಡಾಡುತ್ತಿದೆ. ಅದನ್ನು ಅದರ ಅಮ್ಮನ ಕಡೆ ಕರೆದೊಯ್ಯೋಣ ಬಾ.
(ಇಬ್ಬರೂ ಹೊರಡಲು ಅಣಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ)

ಶಕುಂತಲೆ: ನಾನೊಬ್ಬಳೇ ಆಗಿಬಿಡುತ್ತೇನೆ. ಯಾರಾದರೂ ಒಬ್ಬರು ಇಲ್ಲೇ ಇರಿ.

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: ಈ ಭೂಮಿಗೇ ಶರಣ್ಯನಾದ ರಾಜ ನಿನ್ನ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಇರುವನಲ್ಲ!
(ಇಬ್ಬರೂ ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ)

ಶಕುಂತಲೆ: ಹೊರಟೇಬಿಟ್ಟರಲ್ಲ!

ದುಷ್ಯಂತ: ಆತಂಕಬೇಡ, ನಿನ್ನ ಸೇವೆ ಮಾಡುವವನು ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಇದ್ದೇನೆ. ಪ್ರಿಯೆ, ಈ ಶೀತಲವಾದ ತಾವರೆಯ ಕಾಂಡವನ್ನು ಹಿಡಿದು ನಿನಗೆ ಗಾಳಿ ಬೀಸಲೇ? ನಿನ್ನನ್ನು ನನ್ನ ಮಡಿಲೊಳು ಕೂರಿಸಿಕೊಂಡು ನಿನ್ನ ಪದ್ಮದಂತಹ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಒತ್ತಲೇ?

ಶಕುಂತಲೆ: ಗೌರವಿಸಲು ಅರ್ಹರಾದವರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಾನು ಅನಾದರ ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. 
(ಹೊರಡಲು ಸಿದ್ಧಳಾಗುತ್ತಾಳೆ)

ದುಷ್ಯಂತ: ಸುಂದರಿ, ಬಿಸಿಲು ಇನ್ನೂ ತಗ್ಗಿಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ಇದೆ. ನಿನ್ನ ಕಾಲುಗಳು ಇನ್ನೂ ನೋಯುತ್ತಿರುವಾಗ, ಈ ಕುಸುಮ ಶಯನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತೀಯೆ?
(ಕೈ ಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ)

ಶಕುಂತಲೆ: ಪೌರವ, ವಿನಯವನ್ನು ಬಿಡುವುದು ಬೇಡ. ಮದನಬಾಧೆಯಿಂದ ತಪ್ತಳಾಗಿದ್ದರೂ ನಾನು ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಿಂದ ನಡೆಯುವವಳಲ್ಲ. 

ದುಷ್ಯಂತ: ಭೀರು, ಗುರುಜನರ ಭಯಬೇಡ. ನಮ್ಮನ್ನು ನೋಡಿದರೂ ಧಾರ್ಮಿಕರಾದ ಕುಲಪತಿಗಳು ದೋಷವನ್ನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಹಿಂದೆ ಎಷ್ಟೋ ಜನ ರಾಜಪುತ್ರಿಯರು ಗಾಂಧರ್ವ ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅದು ಅವರವರ ತಂದೆಯರಿಂದ ಅಂಗೀಕೃತವಾಗಿದೆ.

ಶಕುಂತಲೆ: ನನ್ನನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಿ. ನಾನು ನನ್ನ ಸಖಿಯರನ್ನು ನೋಡಬೇಕು. 

ದುಷ್ಯಂತ: ಸರಿ ಬಿಡುತ್ತೇನೆ.

ಶಕುಂತಲೆ: ಯಾವಾಗ?

ದುಷ್ಯಂತ: ಹೊಸ ಹೂವಿನ ಮಕರಂದವನ್ನು ದುಂಬಿ ಸೇವಿಸಿದಂತೆ, ನಿನ್ನ ಕೋಮಲವಾದ ತುಟಿಗಳ ರಸವನ್ನು ಸೇವಿಸಿದ ನಂತರ...
(ದುಷ್ಯಂತ ಅವಳ ಮುಖವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಶಕುಂತಲೆ ಜಾರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ)

(ನೇಪಥ್ಯದಲ್ಲಿ)
ಚಕ್ರವಾಕ ವಧು, ರಾತ್ರಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ, ನಿನ್ನ ಪ್ರಿಯಕರನನ್ನು ಬೀಳ್ಕೊಡು.

ಶಕುಂತಲೆ: (ಗಾಬರಿಯಿಂದ) ಪೌರವ ಖಂಡಿತವಾಗಿ ನನ್ನ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಚಾರಿಸಲು ಗೌತಮಿ ಬಂದಂತಿದೆ. ಪೊದೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಕೋ. 

ದುಷ್ಯಂತ: ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ.
(ಅಡಗಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ)

(ಅನಸೂಯೆ ಪ್ರಿಯಂವದೆಯರ ಜೊತೆ ಗೌತಮಿಯ ಪ್ರವೇಶ)

ಸಖಿಯರು: ಇಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ, ಆರ್ಯೆ.

ಗೌತಮಿ: (ಶಕುಂತಲೆಯನ್ನು ನೋಡಿ) ಮಗಳೇ ನಿನ್ನ ಕಾಲುನೋವು ಹೇಗಿದೆ?

ಶಕುಂತಲೆ: ಸ್ವಲ್ಪ ಪರವಾಗಿಲ್ಲ.

ಗೌತಮಿ: ಈ ದರ್ಭೋದಕದಿಂದ ನಿನ್ನ ಶರೀರ ನಿರಾಬಾಧವಾಗುತ್ತದೆ. 
(ಶಕುಂತಲೆಯ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರೋಕ್ಷಿಸಿ)
ಮಗಳೇ ಸಂಜೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗೋಣ.
(ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ)

ಶಕುಂತಲೆ: (ಸ್ವಗತ) ಹೃದಯವೇ, ನಿನ್ನ ಕನಸು ನನಸಾಗುವ ಅವಕಾಶ ಬಂದಾಗ ಹೇಡಿತನವನ್ನು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಈಗ ಏನು ಮಾಡುವುದು? 
(ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ನಿಂತು, ಪ್ರಕಾಶವಾಗಿ)
ಲತಾಮಂಟಪವೇ, ಮತ್ತೆ ಇಲ್ಲಿಯೇ ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡುವಂತಾಗಲಿ.
(ದುಃಖಿತಳಾಗಿ ನಿಷ್ಕ್ರಮಿಸುತ್ತಾಳೆ)

ದುಷ್ಯಂತ: (ಮೊದಲು ತಾನಿದ್ದ ಕಡೆ ಹೋಗಿ, ಉಸಿರೆಳೆದುಕೊಂಡು) ಫಲ ಬರುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ವಿಘ್ನ ಬಂತು. ಅವಳ ಮುಖವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಚುಂಬಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ.
ಈಗ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲಿ? ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ನನ್ನ ಪ್ರಿಯತಮೆಯಿದ್ದ ಈ ಲತಾಮಂಡಲದಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತೇನೆ.
(ಸುತ್ತಲೂ ನೋಡುತ್ತಾ)
ಇವಳ ಹೂವಿನ ಹಾಸಿಗೆ ಈ ಶಿಲಾತಲದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆಯೇ ಇದೆ. ಅವಳು ಪತ್ರ ಬರೆದ ತಾವರೆಯ ಹೊ ಇಲ್ಲೇ ಬಾಡಿ ಬಿದ್ದಿದೆ. ಅವಳು ನನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ಜಾರಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವಾಗ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದ ಹೂವಿನ ಆಭರಣ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಿದೆ. ಖಾಲಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಅವಳ ನೆನಪಿನಿಂದ ಈ ಲತಾಮಂಟಪವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. 

(ಆಕಾಶದ ಧ್ವನಿ)
ರಾಜ, ಸಾಯಂಕಾಲದ ಸವನದ ಸಮಯ ಹತ್ತಿರ ಬರುತ್ತಿದೆ. ಹೋಮದ ವೇದಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ಮೋಡ ಕವಿದಂತೆ ರಾಕ್ಷಸರು ಕಾಟ ಕೊಡಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಬೇಗ ಬಾ. 

ದುಷ್ಯಂತ: ತಪಸ್ವಿಗಳೆ ಭಯಬೇಡ. ನಾನಿದ್ದೇನೆ. ಬರುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.
(ನಿರ್ಗಮಿಸುತ್ತಾನೆ)
(ಮೂರನೇ ದೃಶ್ಯವು ಮುಗಿದುದು)


ಅಭಿಜ್ಞಾನ ಶಾಕುಂತಲ 2

                                                                ದೃಶ್ಯ ೨

(ವಿಷಣ್ಣನಾದ ವಿದೂಷಕನ ಪ್ರವೇಶ)

ವಿದೂಷಕ: (ದೀರ್ಘವಾಗಿ ಉಸಿರೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ) ಈ ಬೇಟೆಯಾಡುವ ರಾಜನ ಸ್ನೇಹದಿಂದ ನನಗೆ ಸಾಕಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ. ಈ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲಿ ಜಿಂಕೆ, ಇಲ್ಲಿ ಹುಲಿ, ಇಲ್ಲಿ ಹಂದಿ ಎಂದು ನೆರಳೇ ವಿರಳವಾದ ಈ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ! ಎಲೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತಿರುವ ನದಿ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯಬೇಕಾಗಿದೆ. ಸಮಯವಲ್ಲದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಸಿ ಮಾಂಸದ ಊಟ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ. ಈ ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ಕೂತು ಕೂತು ನನ್ನ ಸಂದಿಗಳಲ್ಲಿ ನೋವು ಬಂದು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲೂ ನಿದ್ದೆ ಬಾರದ ಹಾಗಿದೆ. ಬಂದರೂ ಬೆಳಗ್ಗೆಯೇ ಈ ಬೇಟೆಗಾರರ ಕೋಲಾಹಲದಲ್ಲಿ ಬೇಗ ಎಚ್ಚರವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಈ ಪೀಡೆಗಳು ತೊಲಗುವ ಹಾಗೇ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ. ಇದೆಲ್ಲದರ ಮೇಲೆ ಗಾಯದ ಮೇಲೆ ಬರೆಯೆಳೆದಂತೆ ಈ ರಾಜ ನಿನ್ನೆ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಆ ಸುಂದರಿ ಶಕುಂತಲೆಯನ್ನು ನೋಡಿದ ಮೇಲಿನಿಂದ ಊರಿಗೆ ಹೋಗುವ ಮನಸ್ಸೇ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಈ ಯೋಚೆನೆಯಲ್ಲೇ ಬೆಳಗಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಇನ್ನೂ ಏನು ಗತಿಯೋ!?  ಇಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ ರಾಜ ಎದ್ದು ಸಿದ್ಧವಾಗಿರಬಹುದು. ನೋಡೋಣ.
(ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ನೋಡುತ್ತಾನೆ)
ಇಗೋ, ಕಾಡು ಹೂಗಳ ಮಾಲೆಹಾಕಿಕೊಂಡು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲು ಹಿಡಿದಿರುವ ಯವನ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಮಧ್ಯೆ ನನ್ನ ಪ್ರಿಯಸ್ನೇಹಿತ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇರಲಿ. ಕೈ ಕಾಲು ನೋಯುತ್ತಿರುವ ನೆಪ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಇಲ್ಲೇ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳೋಣ. ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಾದರೂ ಸಿಕ್ಕುತ್ತದೆ. 
(ಒಂದು ಕೋಲು ಹಿಡಿದು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ತನ್ನ ರಕ್ಷಕಿಯರ ಜೊತೆ ರಾಜ ಬರುತ್ತಾನೆ)

ದುಷ್ಯಂತ: ಅವಳೇನೂ ನನಗೆ ಅಷ್ಟು ಸುಲಭದ ದಾರಿಯಲ್ಲ. ಫಲವಿನ್ನೂ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅವಳ ಭಾವಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿಯೇ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಸಂತೋಷವಿದೆ.
(ಮುಗುಳ್ನಗೆಯಿಂದ)
ಆದರೂ ಅವಳ ಭಾವಗಳನ್ನು ನೆನೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಅದೇ ನಿಜವೆಂದುಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಮೂರ್ಖತ್ವವೇನೋ! ಅವಳು ಎಲ್ಲಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅವಳ ದೃಷ್ಟಿ ಮಾತ್ರ ನನ್ನ ಕಡೆಗೆ ಇತ್ತು. ಅವಳ ಸ್ನೇಹಿತೆ 'ಹೋಗಬೇಡ' ಎಂದಾಗ ಅವಳ ಜೊತೆ ಹುಸಿಕೋಪದಿಂದ ಮಾತಾಡಿದ್ದು ನನ್ನ ಮೇಲಿನ ಆಸ್ತೆಯಿಂದಲೇ ಅಲ್ಲವೇ? ಈ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಮಿ  ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತನಗೇ ಅನ್ವಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. 

ವಿದೂಷಕ: (ತಾನಿದ್ದಲ್ಲೇ ಕುಳಿತು) ಅಯ್ಯಾ ಸ್ನೇಹಿತ, ನನ್ನ ಕೈ ಕಾಲುಗಳು ಅಲ್ಲಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಬರೀ ಮಾತಲ್ಲೇ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಮಹಾರಾಜನಿಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ!

ದುಷ್ಯಂತ: ಏನಾಯಿತು ನಿನಗೆ?

ವಿದೂಷಕ: ಏನು? ನೀನೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಸೂಜಿ ಚುಚ್ಚಿ ಈಗ ಕಣ್ಣೀರಿಗೆ ಕಾರಣ ಕೇಳುತ್ತೀಯಾ?

ದುಷ್ಯಂತ: ಅರ್ಥವಾಗಲಿಲ್ಲ.

ವಿದೂಷಕ: ನದಿಯಲ್ಲಿನ ಯಾವುದೋ ಗಿಡ ಹಿಂದೆ, ಮುಂದೆ, ಹೇಗೆ ಬೇಕೋ ಹಾಗೇ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅದು ಆ ಗಿಡದ ಶಕ್ತಿಯೋ ಅಥವಾ ನದಿಯ ವೇಗದ ಪ್ರಭಾವವೋ?

ದುಷ್ಯಂತ: ನದಿಯ ವೇಗ.

ವಿದೂಷಕ: ನನ್ನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯೂ ಹಾಗೇ!

ದುಷ್ಯಂತ: ಹೇಗೆ?!

ವಿದೂಷಕ: ರಾಜಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನೀನು ಈ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಬೇಕಾದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುತ್ತೀಯ. ನಿನ್ನ ಜೊತೆ ನಾನೂ ಆ ಕುದುರೆ ಮೇಲೆ ಹತ್ತಿ ಅಲೆಯೆಬೇಕು. ನಿನ್ನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಈಗ ನನ್ನ ಕಾಲುಗಳು ನೋಯುತ್ತಿವೆ. ಇವತ್ತು ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು. ನಾನು ಇಲ್ಲೇ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತೇನೆ.

ದುಷ್ಯಂತ: (ಸ್ವಗತ) ಇವನೂ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ನನಗೂ ಕಾಶ್ಯಪಸುತೆಯನ್ನು ನೋಡಿದಾಗಿನಿಂದ ಬೇಟೆಯ ಮೇಲೆ ಮನಸೇ ಇಲ್ಲ. ಆ ಜಿಂಕೆಕಣ್ಣಿನ ಸುಂದರಿಯನ್ನು ನೋಡಿದ ಮೇಲೆ ನನಗೆ ಜಿಂಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಡೆಯಲು ಬಿಲ್ಲೆತ್ತಿದರೂ ಅದನ್ನು ಬಗ್ಗಿಸಿ ಬಾಣ ಬಿಡಲು ಆಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಅವಳು ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಹಿಂಸೆ ಮಾಡಬೇಡ ಎಂದು ಉಪದೇಶ ಮಾಡಿದಂತಿದೆ. 

ವಿದೂಷಕ: (ರಾಜನ ಮುಖ ನೋಡುತ್ತಾ)
ಈಗ ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಯಾರನ್ನು ಕುರಿತು ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದೆ? ನನ್ನದು ಅರಣ್ಯ ರೋದನದಂತಿದೆ.

ದುಷ್ಯಂತ: (ನಗುತ್ತಾ) ನನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತ ಮಾತಾಡುವಾಗ ಅಡ್ಡಿಮಾಡಬಾರದೆಂದು ಸುಮ್ಮನಿದ್ದೆ. 

ವಿದೂಷಕ: ನೂರು ಕಾಲ ಬಾಳು (ಹೋಗಲು ಅಣಿವಾಗುತ್ತಾನೆ).

ದುಷ್ಯಂತ: ಅಯ್ಯೋ ನಿಲ್ಲು, ನನ್ನ ಮಾತು ಮುಗಿದಿಲ್ಲ.

ವಿದೂಷಕ: ಅಪ್ಪಣೆಯಾಗಲಿ.

ದುಷ್ಯಂತ: ನಿನ್ನ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಾದಮೇಲೆ ನನ್ನದೊಂದು ಅನಾಯಾಸವಾದ ಚಿಕ್ಕ ಕೆಲಸವಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ನೀನು ಸಹಾಯ ಮಾಡಬೇಕು.  

ವಿದೂಷಕ: ಏನದು? ಊಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ? ಹಾಗಾದರೆ ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷ.

ದುಷ್ಯಂತ: ಹೇಳುವರೆಗೂ ಇರು. ಯಾರು? ಯಾರಲ್ಲಿ?

(ದೌವಾರಿಕನ ಪ್ರವೇಶ)
ದೌವಾರಿಕ: ಮಹಾರಾಜ ಅಪ್ಪಣೆಯಾಗಲಿ.

ದುಷ್ಯಂತ: ರೈವತಕ, ಸೇನಾಪತಿಯನ್ನು ಕರೆ. 

ದೌವಾರಿಕ: ಅಪ್ಪಣೆ.
(ಹೋಗಿ ಸೇನಾಪತಿಯನ್ನು ಕರೆತರುತ್ತಾನೆ)
(ಸೇನಾಪತಿಗೆ)
ಸ್ವಾಮಿ, ರಾಜರು ಏನೋ ಅಪ್ಪಣೆ ಕೊಡುವಂತೆ ಈ ಕಡೆಗೇ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಒಳಗೆ ಹೋಗಿ.

ಸೇನಾಪತಿ: (ಒಳಗೆ ಬಂದು ರಾಜನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ)
ನೋಡಲು ದೋಷದಂತೆ ಕಂಡರೂ ರಾಜರಿಗೆ ಬೇಟೆ ಒಂದು ಗುಣವೇ.. ಮಹಾರಾಜರಿಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ಬೇಟೆಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇನ್ನು ತಡವೇಕೆ?

ದುಷ್ಯಂತ: ಮಾಧವ್ಯನ ಮಾತಿನಿಂದ ನನಗೆ ಬೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಸಾಹವೇ ಇಲ್ಲ. 

ಸೇನಾಪತಿ: (ಸ್ವಗತ) ಸ್ನೇಹಿತನೇ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರು! ಈಗ ನಾನು ರಾಜರ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅನುಸರಿಸುತ್ತೇನೆ.
(ಪ್ರಕಾಶ) 
ಮೂರ್ಖರು ಏನಾದರೂ ಹೇಳಲಿ. ನಮಗೆ ನೀವೇ ನಿದರ್ಶನ. ಬೇಟೆಯಿಂದ ಉದರ ಲಘುವಾಗಿ ಪುಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಚಲನವಲನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಮಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಬಿಲ್ಲುಗಾರನಿಗೆ ಚಲಲಕ್ಷ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಗುರಿಯಿಡುವ ಅಭ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇಟೆಯನ್ನು ವ್ಯಸನವೆನ್ನುವುದು ಸುಳ್ಳು. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿನೋದವೆಲ್ಲಿದೆ?

ವಿದುಷಕ: ಇವನೊಬ್ಬ ಬಂದ. ಏ ಉತ್ಸಾಹಿಯೇ, ರಾಜರೇನೋ ವಾಪಸ್ಸು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ನೀನು ಕಾಡಿನಿಂದ ಕಾಡಿಗೆ ಅಲೆಯುತ್ತಾ  ಮನುಷ್ಯರ ವಾಸನೆ ಹಿಡಿದ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಯ ಬಾಯಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತೀಯ.

ದುಷ್ಯಂತ: ಸೇನಾಪತಿ ನಾವು ಆಶ್ರಮದ ಹತ್ತಿರವಿದ್ದೇವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಮಾತಿಗೆ ನಾನು ಗಮನ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ. ಎಮ್ಮೆಗಳು ಹಾಯಾಗಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕೊಂಬುಗಳಿಂದ ಕೆಸರನ್ನು ಎರಚಿಕೊಳ್ಳಲಿ. ಜಿಂಕೆಗಳು ಆರಾಮವಾಗಿ ಮರಗಳ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲು ತಿನ್ನುತ್ತಾ ಮೆಲಕು ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳಲಿ.  ಈಗ ನಿನ್ನ ಮಾತಿಗೆ ನನ್ನ ಸಮ್ಮತವಿಲ್ಲ. ವರಾಹಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ತೊಂದರೆ ಬೇಡ. ನಮ್ಮ ಧನಸ್ಸುಗಳಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ದೊರೆಯಲಿ.

ಸೇನಾಪತಿ: ಮಹಾರಾಜರ ಚಿತ್ತ.

ದುಷ್ಯಂತ: ಈಗಾಗಲೇ ಬೇಟೆಗೆ ಹೋಗಿರುವವರನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕರೆದು ತಾ. ತಪೋವನಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಸೈನಿಕರನ್ನು ತಡೆ. ಶ್ರಮಪ್ರಧಾನರಾದ ತಪಸ್ವಿಗಳ ಕೋಪ ಗೂಢವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದು ಸುಡುವ ಮೊದಲು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಬಂದು ಬಿಡಿ. 

ಸೇನಾಪತಿ: ಅಪ್ಪಣೆ ಸ್ವಾಮಿ.

ವಿದೂಷಕ: ನಿನ್ನ ಉತ್ಸಾಹವೆಲ್ಲ ಬತ್ತಿತು. ಇನ್ನು ಹೋಗು.
(ಸೇನಾಪತಿಯ ನಿರ್ಗಮನ)

ದುಷ್ಯಂತ: (ತನ್ನ ಜೊತೆಗೆ ಬಂದವರಿಗೆ)
ನೀವೆಲ್ಲ ಬೇಟೆಯ ವಸ್ತ್ರ ಬದಲಿಸಿ ಹೋಗಿ. ರೈವತಕ ನೀನೂ ನಿನ್ನ ಕೆಲಸ ನೋಡಿಕೋ.

ಎಲ್ಲರೂ: ಅಪ್ಪಣೆ.

(ಎಲ್ಲರೂ ನಿರ್ಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ)

ವಿದೂಷಕ: ಒಂದು ನೊಣವೂ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಕಳಿಸಿಬಿಟ್ಟೆ! ಈಗ ಈ ಮರದ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಈ ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಮಾತಾಡೋಣ.

ದುಷ್ಯಂತ: ಸರಿ ನಡಿ ಹೋಗೋಣ.

ವಿದೂಷಕ: ಸರಿ ಸರಿ.
(ಇಬ್ಬರೂ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ)

ದುಷ್ಯಂತ: ಮಾಧವ್ಯ ನಿನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳು ನೋಡುವುದು ಇನ್ನೂ ಎಷ್ಟೋ ಇವೆ. ನೀನು ನೋಡಬೇಕಾಗಿರುವವನ್ನು ನೋಡಿಯೇ ಇಲ್ಲ.

ವಿದೂಷಕ: ಇದರಲ್ಲಿ ನೀನೇ ನನಗಿಂತ ಮುಂದೆ.

ದುಷ್ಯಂತ: ನಾನು ಈಗ ಆ ಆಶ್ರಮದ ಲಲನೆಯಾದ ಶಕುಂತಲೆಯನ್ನು ಕುರಿತು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೀನಿ.

ವಿದೂಷಕ: (ಸ್ವಾಗತ) ಇರಲಿ. ಇವನಿಗೆ ಜಾಸ್ತಿ ಮಾತಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಬಿಡಬಾರದು.
(ಪ್ರಕಾಶ)
ರಾಜ, ನಿನಗೆ ಆ ತಾಪಸ ಕನ್ಯೆ ಹೊಂದುತ್ತಾಳಾ?

ದುಷ್ಯಂತ: ಮಾಧವ್ಯ, ಇಷ್ಟಪಡಬಾರದ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಪೌರವರ ಮನಸ್ಸು ಎಂದೂ ಹಾಯುವುದಿಲ್ಲ. ಇವಳು ಅಪ್ಸರೆಯ ಮಗಳು. ಅರ್ಕ ಮರದ ಮೇಲೆ ಸಿಕ್ಕ ನವಮಾಲಿಕಾ ಕುಸುಮದಂತೆ ಕಣ್ವರಿಗೆ ಇವಳು ಸಿಕ್ಕಿದವಳು.

ವಿದೂಷಕ: (ನಗುತ್ತಾ) ಒಳ್ಳೆ ಖರ್ಜೂರ ತಿಂದು ಬೇಜಾರಾಗಿ ಹುಣಸೆ ಹಣ್ಣು ಬಯಸಿದಂತೆ, ನಿನ್ನ ಅಂತಃಪುರದ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಇವಳನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಿರುವೆಯಲ್ಲ!

ದುಷ್ಯಂತ: ನೀನು ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೀಯ.

ವಿದೂಷಕ: ನಿನ್ನನ್ನೂ ವಿಸ್ಮಯಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆಯೆಂದರೆ ಅವಳು ರಮಣೀಯವಾಗಿಯೇ ಇರಬೇಕು.

ದುಷ್ಯಂತ: ಯಾಕೆ ಕೇಳುತ್ತೀಯೆ? ಬ್ರಹ್ಮ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಯೋಚನೆ ಮಾಡಿ ಮೊದಲು ಇವಳನ್ನು ಮೊದಲು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು, ಅದನ್ನು ಒಂದು ಚಿತ್ರವನ್ನಾಗಿ ಬರೆದು, ನಂತರ ಈ ಸ್ತ್ರೀರತ್ನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದಂತಿದೆ.

ವಿದೂಷಕ: ಹಾಗಾದರೆ  ನಮ್ಮ ರೂಪವತಿಯರೆಲ್ಲರಿಗಿಂತಲೂ ಇವಳೇ ಹೆಚ್ಚಳದಂತೆ ಆಯಿತು.

ದುಷ್ಯಂತ: ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಹಾಗೇ ಹೇಳುತ್ತಿದೆ. ಅವಳು ಅಘ್ರಾಣಿಸದ ಪುಷ್ಪ, ಉಗುರು ತಾಗದ ಚಿಗುರು, ರಂಧ್ರ ಮಾಡದ ರತ್ನ, ಅನಾಸ್ವಾದಿತವಾದ ಮಧು. ಅಖಂಡ ಪುಣ್ಯಕ್ಕೂ ಇವಳೇ ಫಲ ಎಂದೇ  ನನ್ನ ಮತ. ವಿಧಿ ಈ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಯಾರ ಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾನೋ ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ.

ವಿದೂಷಕ: ಅಯ್ಯೋ, ಹಾಗಾದರೆ ಅವಳನ್ನು ಬೇಗ ಹಿಡಿದುಬಿಡು ಹೋಗು! ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅವಳನ್ನು ಯಾವುದೊ ತಲೆಗೆ ಇಂಗುದೀ ತೈಲ ಹಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವ ತಪಸ್ವಿಯ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಬಿಟ್ಟಾರು!

ದುಷ್ಯಂತ: ಅವಳು ಬೇರೆಯವರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಇರುವವಳು. ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವವರು ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಿಲ್ಲ.

ವಿದೂಷಕ: ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಅವಳ ದೃಷ್ಟಿ, ಅನುರಾಗಗಳು ಹೇಗೆ?

ದುಷ್ಯಂತ: ತಪಸ್ವಿಕನ್ಯೆಯಯರು ಅವರಾಗಿಯೇ ಮುಂದೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರ ಸ್ವಭಾವವೇ ಹಾಗೆ. ಆದರೂ ನಾನು ಅವಳ ಕಡೆ ನೋಡಿದರೆ, ಅವಳು ಮುಖದಲ್ಲಿ ಮಂದಹಾಸವಿರುತ್ತಾ ಬೇರೆ ಕಡೆ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅವಳ ವಿನಯದಿಂದ ಅವಳ ಭಾವ ನನಗೆ ಗೋಚರಿಸಿದಂತೆಯೂ ಇಲ್ಲ, ಗೋಚರಿಸದಂತೆಯೂ ಇಲ್ಲ.

ವಿದೂಷಕ: ಅವಳು ಈಗ ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಿದ ತಕ್ಷಣ ಅಪ್ಪುಕೊಳ್ಳುವಳು ಎಂದು ನಿನಗೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆಯೇ?

ದುಷ್ಯಂತ: ನಾವು ಬೇರೆಯಾಗುವಾಗ ಅವಳು ನಾಚಿಕೆಯಿಂದ ಅವಳ ಭಾವವನ್ನು ತೋರಿಸಿದಳು. ಸುಮ್ಮ ಸುಮ್ಮನೆ ಕಾಲಿಗೆ ಮುಳ್ಳು ಚುಚ್ಚುಕೊಂಡಿಯೆಂದು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ಅಲ್ಲೇ ನಿಂತಿದ್ದಳು, ಆಮೇಲೆ ತನ್ನ ನಾರು ಬಟ್ಟೆ ಮರಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿಕೊಂಡಿದೆಯೆಂದು ನೆಪ ಮಾಡಿ ಹಿಂದೆ ತಿರುಗಿ ನನ್ನನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಳು.

ವಿದೂಷಕ: ನಿನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ನೀನು ತಪೋವನವನ್ನು ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದಂತಿದೆ.

ದುಷ್ಯಂತ: ಆಶ್ರಮದ ಕೆಲವು ತಪಸ್ವಿಗಳು ನನಗೆ ಗೊತ್ತು. ಮತ್ತೆ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದಲಾದರೂ ಹೋಗಬಹುದೋ? ಯೋಚಿಸು.

ವಿದೂಷಕ: ನೀನು ರಾಜ, ನಿನಗೆ ಯಾವ ನೆಪ ಬೇಕು. ಆ ಋಷಿಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಬೆಳೆಯ ಆರನೇ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ರಾಜನ ತೆರಿಗೆಯಾಗಿ ತರಲು ಹೇಳು.

ದುಷ್ಯಂತ: ಮೂರ್ಖ, ಬೇರೆಯವರು ಕೊಡುವ ತೆರಿಗೆ ನಶಿಸುತ್ತದೆ. ಇವರು ಕೊಡುವ ತೆರಿಗೆ ಅವರ ತಪಸ್ಸಿನ ಆರನೇ ಒಂದು ಭಾಗ. ಅದು ರತ್ನರಾಶಿಗಳಿಂತಲೂ ಮಿಗಿಲಾದುದು.

(ನೇಪಥ್ಯದಲ್ಲಿ)
ನಾವು ಕೃತಾರ್ಥರಾದೆವು.

ದುಷ್ಯಂತ: (ಆ ಕಡೆ ಕಿವಿ ಕೊಡುತ್ತಾ) ಇದು ಧೀರಪ್ರಶಾಂತವಾದ ಸ್ವರ. ಯಾರೋ ತಪಸ್ವಿಗಳಿರಬಹುದು.

(ದೌವಾರಿಕನ ಪ್ರವೇಶ)
ದೌವಾರಿಕ: ಮಹಾರಾಜರಿಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ಇಬ್ಬರು ಋಷಿಕುಮಾರರು ಹೊರಗೆ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ.

ದುಷ್ಯಂತ: ತಡಮಾಡದೆ ಅವರನ್ನು ಒಳಗೆ ಕಳುಹಿಸು.

ದೌವಾರಿಕ: ಅಪ್ಪಣೆ ಮಹಾರಾಜ.
(ಹೋಗಿ ಇಬ್ಬರು ಋಷಿಕುಮಾರರ ಜೊತೆ ಬರುತ್ತಾನೆ)

(ಋಷಿ ಕುಮಾರರು ಸ್ವಲ್ಪ ದೂದದಲ್ಲಿ ರಾಜನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ)

ಮೊದಲನೆಯವ: ಅಹೋ! ರಾಜನ ತೇಜಸ್ಸು ಅವನ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿದೆ.  ರಾಜ ಋಷಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭಿನ್ನನೇನೂ ಅಲ್ಲ.  ಎಲ್ಲರೂ ಭೋಗಿಸಲ್ಪಡುವ ಈ ರಾಜ್ಯವೇ ಅವನ ಆಶ್ರಮ. ಅವನೂ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕೆಂಬ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಸೇರಿದ ಮೇಲೆ ಋಷಿಗಳಂತೆಯೇ ಚಾರಣರಿಂದ ಸೇವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನೂ ಋಷಿಯೇ, ಆದರೆ ರಾಜ ಹಿಂದೆ 'ರಾಜ' ಎಂಬ ಪದವಿರುವುದೊಂದೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸ.

ಎರಡನೆಯವ: ಗೌತಮ ಇವನು ಇಂದ್ರಸಖ ದುಷ್ಯಂತನೇ?

ಮೊದಲನೆಯವ: ಹೌದು ಏಕೆ?

ಎರಡನೆಯವ: ರಾಜದ್ವಾರದಂತಹ ತೋಳುಗಳಿಂದ ಇವನು ಆಸಮುದ್ರ ಪರ್ಯಂತ ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ದೇವತಾ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಕೂಡ ದೈತ್ಯರ ಭಯಬಂದಾಗ ಇಂದ್ರನ ವಜ್ರಾಯುಧದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇವನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ವಿಶ್ವಾಸವಿಡುತ್ತಾರೆ.

(ಇಬ್ಬರೂ ಹತ್ತಿರ ಬಂದು)
ಇಬ್ಬರೂ: ಮಹಾರಾಜನಿಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ.

ದುಷ್ಯಂತ: (ಮೇಲೆ ನಿಂತು) ಋಷಿಕುಮಾರರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು.

ಇಬ್ಬರರೂ: ಸ್ವಸ್ತಿಯಾಗಲಿ (ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ).

ದುಷ್ಯಂತ: (ಸ್ವೀಕರಿಸಿ) ಮಹಾಶೀರ್ವಾದ. ಅಪ್ಪಣೆಯಾಗಲಿ.

ಇಬ್ಬರೂ: ನೀವು ನಮ್ಮ ಆಶ್ರಮದ ಬಳಿಯೇ ಇರುವಿರೆಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದು ನಮ್ಮ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ..

ದುಷ್ಯಂತ: ನಿಮ್ಮ ಅಪ್ಪಣೆಯೇನು?

ಇಬ್ಬರೂ: ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕಣ್ವಮಹರ್ಷಿಗಳು ಇಲ್ಲದಿರುವ ಕಾರಣ ನಮ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ರಾಕ್ಷಸರಿಂದ ವಿಘ್ನವಾಗಿದೆ. ನೀವು ದಯವಿಟ್ಟು ನಿಮ್ಮ ಸಾರಥಿಯ ಜೊತೆ ಬಂದು ನಮಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ಕೊಡಬೇಕು.

ದುಷ್ಯಂತ: ಅನುಗ್ರಹೀತನಾದೆ.

ವಿದೂಷಕ: (ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ) ಇವರ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ನಿನಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿಯೇ ಇದೆ.

ದುಷ್ಯಂತ: (ಸ್ಮಿತವಾದನನಾಗಿ) (ದೌವಾರಿಕನಿಗೆ) ದೌವಾರಿಕ ನನ್ನ ಸಾರಥಿಯನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸು. ಆಯುಧಗಳನ್ನು ರಥದಲ್ಲಿಡಲು ಹೇಳು.

ದೌವಾರಿಕ: ಅಪ್ಪಣೆ ಮಹಾರಾಜ.
(ನಿರ್ಗಮಿಸುತ್ತಾನೆ)

ಋಷಿಕುಮಾರರು: (ಹರ್ಷಿತರಾಗಿ) ಮಹಾರಾಜ ನಿನ್ನ ನಡತೆ ನಿನ್ನ ಪೂರ್ವಿಕರಂತೆಯೇ ಇದೆ. ಪೌರವರು ಆರ್ತರಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ.

ದುಷ್ಯಂತ: (ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ) ನೀವು ಮುಂದೆ ನೆಡೆಯಿರಿ. ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಹಿಂದೆ ಬರುತ್ತೇನೆ.

ಇಬ್ಬರೂ: ವಿಜಯಿಯಾಗಿರು.
(ನಿರ್ಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ)

ದುಷ್ಯಂತ: ಮಾಧವ್ಯ, ನಿನಗೆ ಶಕುಂತಲೆಯನ್ನು ನೋಡುವ ಕುತೂಹಲವಿದೆಯೇ?

ವಿದೂಷಕ: ಮೊದಲು ಪ್ರವಾದಷ್ಟಿತ್ತು. ಈಗ ರಾಕ್ಷಸರ ಹೆಸರು ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಹನಿಯಷ್ಟೂ ಇಲ್ಲ.

ದುಷ್ಯಂತ: ಹೆದರಬೇಡ. ನಾನು ಹತ್ತಿರ ಇರುತ್ತೇನಲ್ಲ.

ವಿದೂಷಕ: ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಸರಿ.

(ದೌವಾರಿಕ ಒಳಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ)
ದೌವಾರಿಕ: ಮಹಾರಾಜರ ವಿಜಯಪ್ರಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಥ ಸಜ್ಜಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ವಾರ್ತೆ, ರಾಜಮಾತೆಯವರ ಸಂದೇಶ ತಂದು ನಗರದಿಂದ ಕರಭಕ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ.

ದುಷ್ಯಂತ: (ಆದರದಿಂದ) ಏನು ತಾಯಿಯಿಂದ ಸಂದೇಶವೇ?

ದೌವಾರಿಕ: ಹೌದು ಮಹಾರಾಜ.

ದುಷ್ಯಂತ: ಅವನನ್ನು ಒಳಗೆ ಕಳುಹಿಸು.

ದೌವಾರಿಕ: ಅಪ್ಪಣೆ.

(ಹೊರಗೆ ಹೋಗಿ ಕರಭಕನ ಜೊತೆ ಬರುತ್ತಾನೆ)
ದೌವಾರಿಕ: ಮಹಾರಾಜರು ಇಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.

ಕರಭಕ: ಮಹಾರಾಜರಿಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ರಾಜಮಾತೆ ಕಳುಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬರುವ ನಾಲ್ಕನೇ ದಿನಕ್ಕೆ ಮಾತೆಯವರ ಉಪವಾಸ ವ್ರತ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ನೀವು ಅಲ್ಲಿರಬೇಕಂತೆ.

ದುಷ್ಯಂತ: ಒಂದು ಕಡೆ ತಪಸ್ವಿಗಳ ಕೆಲಸ. ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ತಾಯಿಯವರ ಆಜ್ಞೆ. ಎರಡನ್ನೂ ಮೀರುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ಈಗ ಏನು ಮಾಡೋಣ?

ವಿದೂಷಕ: ತ್ರಿಶಂಕುವಿನಂತೆ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲು.

ದುಷ್ಯಂತ: ಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದಿತಲ್ಲ. ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಕಡೆ ಇರಬೇಕು. ಹರಿಯುತ್ತಿರುವ ನದಿಗೆ  ಒಂದು ಬೆಟ್ಟ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಅದು ಎರಡಾಗಿ ಹೋಗುವಂತೆ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸೂ ಎರಡಾಗಿದೆ.
(ಯೋಚಿಸಿ)
ಗೆಳೆಯ, ನೀನೂ ನನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ಮಗನಂತೆಯೇ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಹೋಗಿ ಅವರಿಗೆ ನನ್ನ ಇಲ್ಲಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿ, ಮಗ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನೀನೇ ಮಾಡು.

ವಿದೂಷಕ: ಏನು ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ರಾಕ್ಷಸರಿಗೆ ಹೆದುರುತ್ತೇನೆಂದುಕೊಂಡೆಯಾ?

ದುಷ್ಯಂತ: (ಮುಗುಳ್ನಗೆಯಿಂದ) ಅಯ್ಯೋ ಹಾಗೆ ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವೇ?

ವಿದೂಷಕ: ರಾಜನ ಅನುಜನಂತೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ.

ದುಷ್ಯಂತ: ಈ ತಪೋವನಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆಯಾಗಬಾರದಂತೆ ಈ ಪರಿವಾರವನ್ನೆಲ್ಲ ನಿನ್ನ ಜೊತೆಯೇ ಕಳುಹಿಸುತ್ತೇನೆ.

ವಿದೂಷಕ: (ಸ್ವಲ್ಪ ಗರ್ವದಿಂದ) ಹಾಗಾದರೆ ನಾನು ಯುವರಾಜನಾದಂತೆಯೇ.

ದುಷ್ಯಂತ: (ಸ್ವಗತ) ಇವನು ಜಾಸ್ತಿ ಮಾತಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿನ ನಮ್ಮ ಮಾತುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಅಲ್ಲಿ ಅಂತಃಪುರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಬಿಡಬಹುದು. ಇರಲಿ. ಇದನ್ನು ಹೇಳೋಣ.
(ಪ್ರಕಾಶ)
(ವಿದೂಷಕನ ಕೈ ಹಿಡಿದು)
ಮಾಧವ್ಯ, ಋಷಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಗೌರವದಿಂದ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಆ ತಪಸ್ವಿಕನ್ಯೆಯ ಮೇಲಿನ ನನ್ನ ಅಭಿಲಾಷೆ ಸುಳ್ಳು. ನಾವೆಲ್ಲಿ, ಮನ್ಮಥನ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಗೊತ್ತಿರದ ಜಿಂಕೆಗಳ ಜೊತೆ ಬೆಳೆದ ಜಿಂಕೆಯಂತಹ ಈ ಜನವೆಲ್ಲಿ? ನಾನು ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಸುಮ್ಮನೆ ತಮಾಷೆಗಾಗಿ ಹೇಳಿದೆ. ಗಂಭೀರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಡ.

ವಿದೂಷಕ: ಸರಿಯೇ.
(ಎಲ್ಲರೂ ನಿರ್ಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ)
(ಎರಡನೇ ದೃಶ್ಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾದುದು)


ಅಭಿಜ್ಞಾನ ಶಾಕುಂತಲ 1

                                                                               ದೃಶ್ಯ ೧
ನಾಂದಿ

ಸೃಷ್ಠಿಯಾದಿಯೊಳುದ್ಭವಿಸಿದುದಕರೂಪಿಯೇ
ಇಷ್ಟಿಕಾರ್ಯದ ಹವಿಯನೊಯ್ಯುವ ಸ್ವಾಮಿಯೇ
ಅಷ್ಟದೆಸೆಯೊಳು ಹರಡಿದ ವ್ಯೋಮ ರೂಪನೇ
ಕಷ್ಟಜೀವಿಗಳಿಗಾಧಾರಳೇ ಭೂಮಿಯೇ

ಸರ್ವಕಾಲಕೆ ಸರ್ವಜೀವಿಗೆ ಪ್ರಾಣವೇ
ಪರ್ವಯಜ್ಞದಧ್ವರ್ಯುವೇ; ಕಾಲ ಸೂಚಕ
ಸರ್ವಪಾತಕಹಾರಕರೇ ರವಿಚಂದ್ರರೇ
ಶರ್ವನೇ ಸಲಹೆಮ್ಮನೀಯಷ್ಟಮೂರ್ತಿಯೇ

(ನಾಂದಿ ಪದ್ಯದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರಧಾರನ ಪ್ರವೇಶ)

ಸೂತ್ರಧಾರ: (ನೇಪಥ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ನೋಡುತ್ತಾ) ಆರ್ಯೆ, ಅಲಂಕಾರದ ಕೆಲಸಗಳು ಮುಗಿದಿದ್ದರೆ ಬೇಗ ಬಾ.

ನಟಿ: (ಬರುತ್ತಾ) ಆರ್ಯಪುತ್ರ, ಇಗೋ ಬಂದೆ.

ಸೂತ್ರಧಾರ: ಇದು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಪರಿಷತ್ತು. ಇಂದು ನಾವು ಕಾಳಿದಾಸನ ಅಭಿಜ್ಞಾನ ಶಾಕುಂತಲ ನಾಟಕವನ್ನು ಆಡೋಣ. ಎಲ್ಲ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಆಡುವಂತೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸೋಣ.

ನಟಿ: ನಾಟಕಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ನಿಮಗೆ ಯಾರು ಹೆಸರಿಡುತ್ತಾರೆ?.

ಸೂತ್ರಧಾರ: ಆರ್ಯೆ, ನನ್ನ ಅನುಭವವನ್ನು ಕೇಳು. ಇಲ್ಲಿ ಬಂದವರಿಗೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯಾಗದೆ ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗ ಸರಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ನನಗನ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ಎಂತಹ ಕಲಾವಿದನಿಗೂ ಅಧೈರ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.

ನಟಿ: ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ. ಮುಂದಿನ ಕಾರ್ಯವೇನು?

ಸೂತ್ರಧಾರ: ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಕಿವಿಯನ್ನು ತಂಪು ಮಾಡೋಣ. ಗ್ರೀಷ್ಮ ಈಗಲೇ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. ಈ ಗ್ರೀಷ್ಮಋತುವಿನ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಹಾಡೋಣ. 
(ಹಾಡುತ್ತಾನೆ)

ಸುಭಗಸಲಿಲಾವಗಾಹಾಃ 
ಪಾಟಲಸಂಸರ್ಗಸುರಭಿವನವಾತಾಃ ।
ಪ್ರಚ್ಛಾಯಸುಲಭನಿದ್ರಾ 
ದಿವಸಾಃ ಪರಿಣಾಮರಮಣೀಯಾಃ ||

ಇದು ಶುದ್ಧ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಆರಾಮವಾಗಿ ಮೀಯಬಹುದಾದ ಋತು, ತಂಪಾದ ಗಾಳಿ ಬೀಸುವ ಋತು, ಪಾಟಲ ಪುಷ್ಪಗಳ ಸುವಾಸನೆಯಿಂದ ದಿನಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿ ನಿದ್ರಿಸಬಹುದಾದ ಋತು. 

ನಟಿ:
(ಹಾಡುತ್ತಾಳೆ)
ಈಷದೀಷಚ್ಚುಮ್ಬಿತಾನಿ 
ಭ್ರಮರೈಃ ಸುಕುಮಾರಕೇಸರಶಿಖಾನಿ ।
ಅವತಂಸಯನ್ತಿ ದಮಮಾನಾಃ 
ಪ್ರಮದಾಃ ಶಿರೀಷಕುಸುಮಾನಿ ||

ಈ ಋತುವಿನ ಶಿರೀಷ ಪುಷ್ಪಗಳು ಎಷ್ಟು ಕೋಮಲವಾಗಿವೆಯೆಂದರೆ ದುಂಬಿಗಳೂ ಅದರ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತವೆ. ಅಂತಹ ಪುಷ್ಪಗಳನ್ನು ಸುಂದರಿಯರು ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮುಡಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಸೂತ್ರಧಾರ: (ಗಾಯನದಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನನಾಗಿ) ಆರ್ಯೆ, ಆಹಾ!  ಅದ್ಭುತವಾದ ಗಾಯನ. ಈ ಗಾಯನದಿಂದ ಇಡೀ ಸಭೆಯೇ ಒಂದು ಚಿತ್ರದಂತೆ ಸ್ಥಬ್ದವಾಗಿದೆ. ಇರಲಿ. ಇಂದು ಯಾವ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಆಡೋಣ?

ನಟಿ: ಅಯ್ಯೋ! ಮರೆತಿರಾ? ಮುಂಚೆಯೇ ಅಭಿಜ್ಞಾನ ಶಾಕುಂತಲ ನಾಟವನ್ನು ಆಡೋಣವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದೀರಲ್ಲ? 

ಸೂತ್ರಧಾರ: ಒಹ್! ಸರಿಯಾಗಿ ಜ್ಞಾಪಿಸಿದೆ. ಈ ದುಷ್ಯಂತ ರಾಜ ಹರಿಣದ ಬೇಟೆಯಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನನಾದಂತೆ ನಾನು ನಿನ್ನ ಗಾಯನದ ಇಂಪಿನಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನನಾಗಿ ಮರೆತೇಬಿಟ್ಟಿದ್ದೆ!
(ಇಬ್ಬರೂ ನಿರ್ಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ).

(ಜಿಂಕೆಯನ್ನು ಬೆನ್ನತ್ತಿದ್ದ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದ ದುಷ್ಯಂತ ರಾಜನ ಆಗಮನ. ರಾಜ ರಥದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದಾನೆ. ಸಾರಥಿ ರಥವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.)

ಸಾರಥಿ: (ರಾಜನನ್ನು ಮತ್ತು ಜಿಂಕೆಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ)  ಮಹಾರಾಜ, ಹೆದೆಯೇರಿಸಿ ಈ ಜಿಂಕೆಯನ್ನು ಬೆನ್ನತ್ತಿರುವ ನಿಮ್ಮನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ನನಗೆ ಯಜ್ಞಮೃಗವನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿದ ಶಿವನೇ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

ದುಷ್ಯಂತ: ಈ ಜಿಂಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ನಾವು ತುಂಬಾ ದೂರ ಬಂದುಬಿಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ. ಈಗಲೂ ಅದನ್ನು ನೋಡು. ಸಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ಮುಂದೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ನಮ್ಮನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ, ಭಯದಿಂದ, ಬಾಯಿಂದ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಚೆಲ್ಲುತ್ತಾ, ಮುಂಭಾಗದ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹಿಂಭಾವನ್ನು ಅವಿತಿಟ್ಟುಕೊಂಡಂತೆ ಓಡುತ್ತಿದೆ. ಈ ಅಸಮ ನೆಲದ ಕಾರಣದಿಂದ ಅದು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿಗಿಂತ ಆಕಾಶದಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚು ಓಡುತ್ತಿದೆ.
(ವಿಸ್ಮಿತನಾಗಿ)
ನಾನೇ ಬೆನ್ನತ್ತಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ನೋಡಲು ನನಗೇ ಶ್ರಮವಾಗುತ್ತಿದೆಯಲ್ಲ!

ಸಾರಥಿ: ಆಯುಷ್ಮಾನ್, ಈ ಭೂಮಿ ಅಸಮವಾಗಿದೆ. ನಾನು ಕುದುರೆಗಳ ಲಗಾಮನ್ನು ಬಿಗಿ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ನಮ್ಮ ವೇಗ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿ ಸರಿಯಾದ ತಕ್ಷಣ ಜಿಂಕೆಯನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಕಷ್ಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. 

ದುಷ್ಯಂತ: ಇರಲಿ, ಲಗಾಮನ್ನು ಸಡಿಲಿಸು.

ಸಾರಥಿ: ಅಪ್ಪಣೆ ಮಹಾರಾಜ.... ನೋಡಿ. ಲಗಾಮು ಸಡಿಲಗೊಂಡ ಈ ಕುದುರೆಗಳು ತಮ್ಮ ಕಿವಿ ನಿಮಿರಾಗಿಸಿಕೊಂಡು, ತಮ್ಮ ಸಪ್ಪಳದಿಂದಾದ ಧೂಳಿಗಿಂತಲೂ ವೇಗವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಿವೆ.

ದುಷ್ಯಂತ: ಸರಿಯೇ! ಈ ಅಶ್ವಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಕುದುರೆಗಳಿಗಿಂತಲೂ ವೇಗವಾಗಿ ಓಡುತ್ತಿವೆ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುವವು ಈಗ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆ. ತಿರುವುಗಳು ನೇರದಾರಿಯಂತೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ರಥದ ವೇಗದಿಂದ ಯಾವುದೂ ದೂರದಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲ, ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲದಂತಿದೆ....
ಸೂತ! ಇಲ್ಲಿ ನೋಡು ಜಿಂಕೆ!
(ಶರಸಂಧಾನ ಮಾಡುವಂತೆ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ)
(ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ನೇಪಥ್ಯದ ಧ್ವನಿ)
ರಾಜ! ನಿಲ್ಲು ನಿಲ್ಲು! ಇದು ಆಶ್ರಮದ ಮೃಗ! ಕೊಲ್ಲತಕ್ಕದ್ದಲ್ಲ, ಕೊಲ್ಲತಕ್ಕದ್ದಲ್ಲ!

ಸಾರಥಿ: (ಧ್ವನಿ ಬಂದ ಕಡೆ ಕಿವಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು) ರಾಜ ನಿಲ್ಲು! ಜಿಂಕೆಯ ಮುಂದೆ ತಪಸ್ವಿಗಳು ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ.

ದುಷ್ಯಂತ: (ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ) ಒಹ್! ರಥವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸು.

ಸಾರಥಿ: ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ.
(ರಥವನ್ನು ನಿಲಿಸುತ್ತಾನೆ)
(ಮೂವರು ವೈಖಾನಸ ತಪಸ್ವಿಗಳು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ)

ವೈಖಾನಸರು: ರಾಜ, ಇದು ಆಶ್ರಮದ ಮೃಗ, ಕೊಲ್ಲತಕ್ಕದ್ದಲ್ಲ! ನಿನ್ನ ಬಾಣವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊ. ಪುಷ್ಪ ರಾಶಿಗೆ ಬೆಂಕಿಯಿಟ್ಟಂತೆ ಈ ಮೃಗಕ್ಕೆ ಬಾಣ ಬಿಡುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಈ ಸಾಕಿದ ಜಿಂಕೆಯೆಲ್ಲಿ, ನಿನ್ನ ವಜ್ರಸಮವಾದ ಬಾಣವೆಲ್ಲಿ? ಆರ್ತರನ್ನು ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಲು ನಿನ್ನ ಶಸ್ತ್ರ, ಕೈಲಾಗದವರಿಗೆ ಹಿಂಸೆ ಮಾಡಬೇಡ!

ದುಷ್ಯಂತ: ಹಿಂತೆಗೆದಿದ್ದೇನೆ. (ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ)

ವೈಖಾನಸರು: ಪುರುವಂಶ ಪ್ರದೀಪನಿಗೆ ತಕ್ಕುದಾದ ಕೆಲಸ. ಸಕಲಗುಣ ಸಂಪನ್ನನಾದ, ನಿನ್ನಂತವನೇ ಆದ  ಚಕ್ರವರ್ತಿಯನ್ನು ಮಗನಾಗಿ ಪಡೆ.

ಇತರ ವೈಖಾನಸರು: (ಆಶೀರ್ವಾದಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕೈಯೆತ್ತಿ) ಚಕ್ರವರ್ತಿಯನ್ನು ಮಗನಾಗಿ ಪಡೆ.

ದುಷ್ಯಂತ: (ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾ) ಮಹಾಶೀರ್ವಾದ.

ವೈಖಾನಸರು: ರಾಜನ್, ನಾವು ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಸಮಿತ್ತನ್ನು ತರಲು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಇಲ್ಲಿಯೇ ಮಾಲಿನೀ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಕುಲಪತಿ ಕಣ್ವರ ಆಶ್ರಮವಿದೆ. ನಿಮಗೆ ಸಾವಕಾಶವಿದ್ದರೆ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಂದು ಅತಿಥಿ ಸತ್ಕಾರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು. ಆತಂಕಗಳಿಲ್ಲದ ರಮ್ಯವಾದ ತಪೋವನಗಳನ್ನು ನೋಡಿ, ನಿನ್ನ ಆಡಳಿತದ ಸುಭಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪರಿಲೋಕಿಸು.

ದುಷ್ಯಂತ: ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕುಲಪತಿಗಳಿದ್ದಾರಾ?

ವೈಖಾನಸರು: ಇಲ್ಲ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಮಗಳು ಶಕುಂತಲೆಯನ್ನು ಆಶ್ರಮವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿಯೋಜಿಸಿ, ಅವಳಿಗಿರುವ ಯಾವುದೋ ಪ್ರತಿಕೂಲವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು ಸೋಮತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ.

ದುಷ್ಯಂತ: ಸರಿ. ಅವರನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತೇನೆ. ಅವರು ನನ್ನ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಣ್ವರಿಗೆ ನಿವೇದಿಸಲಿ.

ವೈಖಾನಸರು: ಸಾಧು, ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ.
(ವೈಖಾನಸರು ಮತ್ತು ಅವರ ಜೊತೆ ಬಂದವರು ನಿರ್ಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ)

ದುಷ್ಯಂತ: (ಸಾರಥಿಗೆ) ಸೂತ, ರಥವನ್ನು ಆಶ್ರಮದ ಕಡೆ ನಡೆಸು. ಪುಣ್ಯವಾದ ಆಶ್ರಮದ ದರ್ಶನದಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ಪುನೀತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳೋಣ.

ಸಾರಥಿ: ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ ಮಹಾರಾಜ.

ದುಷ್ಯಂತ: (ಸುತ್ತಲೂ ನೋಡುತ್ತಾ) ಸೂತ, ಅವರು ಹೇಳದಿದ್ದರೂ ಇದು ಆಶ್ರಮವೇ ಎಂಬುದು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಾರಥಿ: ಅದು ಹೇಗೆ?

ದುಷ್ಯಂತ: ಕಾಣಿಸುತ್ತಿಲ್ಲವೇ? ನವಣೆ ಕಾಳುಗಳು ಆಶ್ರಮದ ಗಿಳಿಗಳು ತಿನ್ನುವಾಗ ಮರದ ಬುಡಗಳಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿವೆ. ಇಂಗುದೀ ಬೀಜಗಳನ್ನು ನುಜ್ಜುವಾಗ ಉಪಯೋಗಿಸಿರುವ ಕಲ್ಲುಗಳು ಜಿಡ್ಡಾಗಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿವೆ. ಮಾಲಿನೀ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಮಿಂದು ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಾಗ ಆಶ್ರಮವಾಸಿಗಳ ನಾರುಮಡಿಯಿಂದ ಜಿನುಗಿದ ನೀರು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಪಥವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ. ಮನುಷ್ಯರ ಧ್ವನಿ ಕೇಳಿದರೂ ಹರಿಣಗಳು ಸ್ವಚ್ಛಂದವಾಗಿ ತಿರುಗಾಡುತ್ತಿವೆ.

ಸಾರಥಿ: ಎಲ್ಲವೂ ಸರಿಯಾಗಿದೆ.

(ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ಸಾಗಿದ ಮೇಲೆ)
ದುಷ್ಯಂತ: ತಪೋವನ ವಾಸಿಗಳಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಮಾಡುವುದು ಬೇಡ. ರಥವನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯೇ ನಿಲ್ಲಿಸು. ಇಳಿಯುತ್ತೇನೆ..

ಸಾರಥಿ: (ರಥವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ) ರಥ ನಿಂತಿದೆ. ತಾವು ಇಳಿಯಬಹುದು.

ದುಷ್ಯಂತ: (ಇಳಿದು) ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ವಿನೀತವೇಷಿಗಳಾಗಿಯೇ ಹೋಗಬೇಕು. ಇವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೋ.
(ತನ್ನ ಒಡವೆ, ಕಿರೀಟ, ಧನಸ್ಸು ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ).
ಸಾರಥಿ, ನಾನು ಆಶ್ರವನ್ನು ನೋಡಿ, ಆಶ್ರಮವಾಸಿಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡಿಸಿ ಬರುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ನೀರು ಕುಡಿಸಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸು.

ಸಾರಥಿ: ಅಪ್ಪಣೆ.
(ಸಾರಥಿಯ ನಿಷ್ಕ್ರಮನ)

ದುಷ್ಯಂತ: (ಮುಂದೆ ನೋಡುತ್ತಾ) ಇದು ಆಶ್ರಮ ದ್ವಾರ. ಒಳಗೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ.
(ಒಳಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ, ಶುಭ ಶಕುನಗಳಾಗುತ್ತವೆ)
ನನ್ನ ಬಲಗಣ್ಣು ಅದುರುತ್ತಿವೆ. ಈ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ? ಇರಲಿ. ಶುಭವಾಗಬೇಕೆಂದಿದ್ದರೆ ಯಾವಾಗಲಾದರೂ ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಆಗುತ್ತದೆ.

(ನೇಪಥ್ಯದಲ್ಲಿ)
ಇಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನೇಹಿತೆಯರೇ...

ದುಷ್ಯಂತ: (ಕಿವಿಯನ್ನು ಆ ಕಡೆ ಆಲಿಸಿ) ಈ ಬಲಭಾಗದ ಮರಗಳ ಕಡೆಯಿಂದ ಧ್ವನಿ ಬರುವಂತಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ.
(ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ಹೋಗಿ ನೋಡುತ್ತಾನೆ)
ಆಶ್ರಮ ಕನ್ಯೆಯರು ಬಿಂದಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ತುಂಬಿ, ಇಲ್ಲಿನ ಗಿಡಗಳಿಗೆ ನೀರು ಹಾಕುತ್ತಿರುವಂತಿದೆ.
(ಇನ್ನೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗಮನಿಸಿ)
ಒಹ್, ಮಧುರವಾಗಿದೆ ಇವರ ದರ್ಶನ. ಈ ವನಲತೆಗಳ ಮುಂದೆ ಉದ್ಯಾನದ ಲತೆಗಳು ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಸಮನಲ್ಲ! ಇವರು ಆಶ್ರಮವಾಸಿಗಳಿಗೆ ದುರ್ಲಭವಾದ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದಿದ್ದಾರಲ್ಲ! ಈ ಮರದ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿಯೇ ನಿಂತು ನೋಡುತ್ತೇನೆ.
(ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಬಂದು ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ)

(ಸಖಿಯರಿಬ್ಬರ ಜೊತೆ ಶಕುಂತಲೆ ಬರುತ್ತಾಳೆ)
ಶಕುಂತಲೆ: ಇಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಗೆಳತಿಯರೆ!

ಅನಸೂಯೆ: ಶಕುಂತಲೆ, ಕಾಶ್ಯಪರಿಗೆ ನಿನಗಿಂತಲೂ ಈ ಆಶ್ರಮವೃಕ್ಷಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು ಇಷ್ಟವಾದಂತಿದೆ. ಅವರು ನವಮಾಲಿಕೆಯಂತೆ ಕೋಮಲವಾದ ನಿನ್ನನ್ನು ವೃಕ್ಷಗಳಿಗೆ ನೀರುಹಾಕಲು ನಿಯಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಶಕುಂತಲೆ: ಕೇವಲ ತಂದೆಯ ನಿಯುಕ್ತವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ಇವುಗಳ ಮೇಲೆ ನನಗೆ ಸೋದರ ಸ್ನೇಹವಿದೆ.
(ಗಿಡಗಳಿಗೆ ನೀರು ಹಾಕುತ್ತಾಳೆ)

ದುಷ್ಯಂತ: ಇವಳು ಕಣ್ವಪುತ್ರಿಯೇ!? ಇಷ್ಟು ಸುಂದರಿಯಾದ ಇವಳನ್ನು ಕಣ್ವರು ಆಶ್ರಮದಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ನಿಯುಕ್ತಗೊಳಿಸಿರುವುದು ನನಗೆ ಅಸಾಧುವೆಂದೇ ಕಾಣುತ್ತದೆ! ಇಷ್ಟು ಕೋಮಲವಾದ ಇವಳನ್ನು ಆಶ್ರಮದ ತಪಸ್ವಿನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ಕೆನ್ನೈದಿಲೆಯ ದಳಗಳಿಂದ ಸಮಿತ್ತನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದಂತೆಯೇ!
ಇರಲಿ. ಈ ಗಿಡದ ಹಿಂದೆ ಅವಿತು ಇವಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇನೆ.
(ಗಿಡದ ಹಿಂದೆ ಅವಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ)

ಶಕುಂತಲೆ: ಸಖಿ ಅನಸೂಯೆ, ನನ್ನ ಎದೆಯವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಈ ಪ್ರಿಯಂವದೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಕಟ್ಟುಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಡಿಲಿಸು.

ಅನಸೂಯೆ: ಸರಿ.
(ಸರಿಪಡಿಸುತ್ತಾಳೆ)

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: (ವಿನೋದವಾಗಿ) ಇದಕ್ಕೆ ನನ್ನನ್ನೇಕೆ ದೂಷಿಸುವೆ! ನಿನ್ನ ಯೌವನವನ್ನು ದೂಷಿಸು.

ದುಷ್ಯಂತ: ಇಷ್ಟು ಸುಂದರವಾದ ತರುಣಿ ನಾರು ಬಟ್ಟೆಯನ್ನುಟ್ಟಿದ್ದಾಳಲ್ಲ! ಕೇಸರಿನಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಕಮಲದ ಹೂ ತನ್ನ ಸೌರಭವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ತನ್ನ ಕಲೆಯಿಂದ ಚಂದ್ರನ ಕಾಂತಿ ತಗ್ಗುವುದಿಲ್ಲ, ಅಂತೆಯೇ ನಾರುಮಡಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಈ ತರುಣಿ ಎಷ್ಟು ಸುಂದರವಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಇವಳಿಗೆ ಅಲಂಕಾರವೇಕೆ!?

ಶಕುಂತಲೆ: (ಮುಂದೆ ನೋಡುತ್ತಾ) ಈ ಕೆಸರವೃಕ್ಷ ಗಾಳಿಗೆ ಅಲ್ಲಾಡುತ್ತಿರುವ ತನ್ನ ಚಿಗುರೆಲೆಗಳಿಂದ ನನ್ನನ್ನೇ ಕರೆದಂತೆ ತೋರುತ್ತಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ.
(ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ)

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: ಶಕುಂತಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ಅಲ್ಲೇ ನಿಲ್ಲು. ನೀನು ಕೇಸರವೃಕ್ಷದ ಪಕ್ಕ ನಿಂತಿದ್ದರೆ, ಅದರ ಬಳ್ಳಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತೀಯೆ!

ಶಕುಂತಲೆ: ಇದರಿಂದಲೇ ನಿನ್ನನ್ನು ಪ್ರಿಯಂವದೆ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು.

ದುಷ್ಯಂತ: ಅವಳು ಕೇವಲ ಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಮಾತಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಅವಳು ಹೇಳುತ್ತಿರುವುದು ನಿಜವೇ! ಇವಳ ತುಟಿ ಕಾಂತಿಯನ್ನು ಬೀರುತ್ತಿದೆ. ಇವಳ ಕೈಗಳು ಬಳ್ಳಿಯಂತೆ ತೋರುತ್ತಿದೆ, ಕುಸುಮದಂತೆ ಲೋಭನೀಯವಾದ ಇವಳ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಯೌವನವು ಸನ್ನದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ಅನಸೂಯೆ: ಶಕುಂತಲೆ, ಈ ಮಾವಿನ ಮರಕ್ಕೆ, ನೀನೇ ಹೆಸರಿಟ್ಟು ಆರಿಸಿದ ವಧುವಾದ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಬಳ್ಳಿ, ವನಜ್ಯೋತ್ಸ್ನೆಯನ್ನೇ ಮರತೆಯಲ್ಲ!

ಶಕುಂತಲೆ: ಅದನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ನನ್ನನ್ನು ನಾನೇ ಮರೆತುಬಿಡುತ್ತೇನೆ.
(ಮಲ್ಲಿಗೆ ಬಳ್ಳಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ)
ಈ ಮಾವಿನ ಮರಕ್ಕೂ ವನಜ್ಯೋತ್ಸ್ನೆಗೂ ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಮದುವೆಯಾಗಿದೆ. ವನಜ್ಯೋತ್ಸ್ನೆಯು ಬಳ್ಳಿಯ ತುಂಬಾ ಹೂ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ. ಮಾವಿನ ಮರವೂ ತನ್ನ ತುಂಬಾ ಹಣ್ಣು ಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಈ ದಾಂಪತ್ಯಕ್ಕೆ ಫಲ ಸಿಕ್ಕಂತಿದೆ.
(ಅದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಕೆಲಕಾಲ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾಳೆ)

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: ಅನಸೂಯೆ, ಈ ಶಕುಂತಲೆ ಈ ಮರವನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತಾ ಏಕೆ ನಿಂತಿದ್ದಾಳೆ ಗೊತ್ತೇ?

ಅನಸೂಯೆ: ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ, ನೀನೇ ಹೇಳು.

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: ಈ ವನಜ್ಯೋತ್ಸ್ನೆಯಂತೆಯೇ ತನಗೂ ಅನುರೂಪನಾದ ವರ ಸಿಗಲಿ ಎಂಬ ಅಭಿಲಾಷೆಯಿಂದ.

ಶಕುಂತಲೆ: ಇದು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಇವಳ ಮನೋರಥ.
(ಕೈಲಿರುವ ಬಿಂದಿಗೆಯಿಂದ ನೀರನ್ನು ಮರಕ್ಕೆ ಹಾಕಿ ಮುಂದೆ ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ.)

ದುಷ್ಯಂತ: ಇವಳು ಕಣ್ವರ ಆಸವರ್ಣ ಕ್ಷೇತ್ರದ್ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವಳಿರಬಹುದೇ? ನನಗೆ ಸಂದೇಹವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಇವಳನ್ನೇ ಬಯಸುತ್ತಿದೆ. ಇವಳು ಋಷಿಕನ್ಯೆಯೇ ಆಗಿದ್ದರೆ ಹೀಗಾಗಬಾರದಿತ್ತು. ಆದರೂ ಸತಾಂ ಹಿ ಸಂದೇಹಪದೇಷು ವಸ್ತುಷು ಪ್ರಮಾಣಮನ್ತಃಕರಣ ಪ್ರವೃತ್ತಯಃ... ಸಜ್ಜನಿರಿಗೆ ಸಂದೇಹಾಸ್ಪದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಂತಃಸಾಕ್ಷಿಯೇ ಪ್ರಮಾಣ.
ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ನಿಜ ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಶಕುಂತಲೆ: (ಗಾಬರಿಯಿಂದ) ಅಮ್ಮಾ!! ನೀರು ಹಾಕಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಬಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ದುಂಬಿ ಹಾರಿ ನನ್ನ ಮುಖವನ್ನು ಮುತ್ತುತ್ತಿದೆ!
(ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ)

ದುಷ್ಯಂತ: ಓ ದುಂಬಿ! ನೀನೇ ಅದೃಷ್ಟಶಾಲಿ! ನಾವು ತತ್ವಾನ್ವೇಷಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ನೀನು ಅವಳ ದೃಷಿಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತೀಯೆ! ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಗುಟ್ಟು ಹೇಳುವಂತೆ ಹತ್ತಿರ ಹೋಗಿ ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಏನೋ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ! ಅವಳು ಕೈಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ನೀನು ಅವಳ ತುಟಿಯ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಮುತ್ತಿಡುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ! ನೀನೇ ಕೃತಾರ್ಥನು!!

ಶಕುಂತಲೆ: ಈ ದುಂಬಿ ನನ್ನನ್ನು ಬಿಡುವಂತಿಲ್ಲ. ನಾನು ಇಲ್ಲಿಂದ ಬೇರೆಕಡೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ. ಅಯ್ಯೋ! ಅದು ಇಲ್ಲಿಗೂ ಬರುತ್ತಿದೆಯಲ್ಲ. ಈ ದುರ್ಜೇನಿನ ಹುಳುವಿನಿಂದ ನನ್ನನು ಯಾರಾದರೂ ಕಾಪಾಡಿ!

ಇಬ್ಬರೂ ಸ್ನೇಹಿತೆಯರು: (ಮುಗುಳ್ನಗೆಯಿಂದ) ನಮ್ಮನೇಕೆ ಕೇಳುತ್ತೀಯೆ! ಈ ತಪೋವನಗಳೆಲ್ಲವೂ ರಾಜನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುವುವು. ಆ ರಾಜ ದುಷ್ಯಂತನನ್ನೇ ಕಾಪಾಡಲು ಕರೆ!

ದುಷ್ಯಂತ: ನನ್ನನ್ನು ನಾನು ತೋರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇದು ಸರಿಯಾದ ಕಾಲ. ತೋರಿಸಿಕೊಂಡರೆ ನಾನು ರಾಜನೆಂದು ತಿಳಿಯಬಹುದು. ಆದರೂ ಪರವಾಗಿಲ್ಲ.

ಶಕುಂತಲೆ: ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರೂ ಈ ದುಂಬಿ ನನ್ನ ಹಿಂದೆಯೇ ಬರುತ್ತಿದೆಯಲ್ಲ!

ದುಷ್ಯಂತ: (ಮರೆಯಲ್ಲಿದ್ದವನು ಓಡಿ ಬರುತ್ತಾ) ಹೆದರಬೇಡಿ! ಹೆಡಬೇಡಿ! ಪೌರವನು ರಾಜ್ಯವಾಳುತ್ತಾ ದುರ್ವಿನೀತರನ್ನು ದಂಡಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಈ ತಪಸ್ವಿ ಕನ್ಯೆಯರ ಬಳಿ ಉದ್ದಟತನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವವರು ಯಾರು?

(ಮೂವರೂ ರಾಜನನ್ನು ನೋಡಿ ಭ್ರಾಂತರಾಗುತ್ತಾರೆ, ನಂತರ...)

ಅನಸೂಯೆ: ಆರ್ಯ, ಇಲ್ಲೇನೂ ತೊಂದರೆಯಾಗಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಸಖಿ ದುಂಬಿಯಂದ ಸಲ್ಪ ತೊಂದರೆಪಟ್ಟಳಷ್ಟೇ...
(ಶಕುಂತಲೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾಳೆ)

ದುಷ್ಯಂತ: (ಶಕುಂತಲೆಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ) ನಿಮ್ಮ ತಪಸ್ಸು ವರ್ಧಿಸುತ್ತಿದೆಯೇ?

(ಶಕುಂತಲೆ ಸುಮ್ಮನೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾಳೆ)

ಅನಸೂಯೆ: ನೀವು ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ತಕ್ಷಣ ಬಂದದ್ದರಿಂದ ಸುಮ್ಮನಿದ್ದಾಳೆ.. ಶಕುಂತಲೆ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಕುಡಿಯಲು ನೀರು, ತಿನ್ನಲು ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತಾ. ಇಲ್ಲಿರುವ ನೀರು ಪಾದ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಕಾಗುತ್ತದೆ.

ದುಷ್ಯಂತ: ಭವತಿಯರ ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತುಗಳಿಂದಲೇ ಆತಿಥ್ಯವಾಯಿತು.

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: ಆರ್ಯ, ಈ ಸಪ್ತಪರ್ಣ ಮರದ ವಿಶಾಲವಾದ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪಹೊತ್ತು ಕುಳಿತು ವಿಶ್ರಮಿಸಿ.

ದುಷ್ಯಂತ: ನೀವೂ ಸಹ ದಣಿದಿದ್ದೀರ, ವಿಶ್ರಮಿಸಿ.

ಅನಸೂಯೆ: ಶಕುಂತಲೆ, ಅತಿಥಿಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುವುದು ಉಚಿತ. ಇಲ್ಲೇ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳೋಣ.

ಶಕುಂತಲೆ: (ಸ್ವಗತ) ಇವರನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ನನಗೆ ತಪೋವನ ವಾಸಿಗಳಿಗೆ ವಿರೋಧವಾದ ಭಾವನೆಗಳಾಗುತ್ತಿವೆಯಲ್ಲ!

ದುಷ್ಯಂತ: (ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ನೋಡುತ್ತಾ) ಸಮವಯಸ್ಸಿನವರಾದ ನಿಮ್ಮ ಸೌಹಾರ್ದವು ರಮಣೀಯವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: (ಅನಸೂಯೆಗೆ ಗೌಪ್ಯವಾಗಿ) ಅನಸೂಯೆ ಯಾರಿವನು? ಗಂಭೀರವಾಗಿ, ಮಧುರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವನಲ್ಲಾ? ದೊಡ್ಡ ಮನುಷ್ಯನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದಾನೆ?

ಅನಸೂಯೆ: ನನಗೂ ಕುತೂಹಲವಿದೆ. ಕೇಳುತ್ತೇನೆ ಇರು.
(ಪ್ರಕಟವಾಗಿ)
ಆರ್ಯರೇ, ನಿಮ್ಮ ಮಧುರವಚನಗಳು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಮಾತಾನಾಡಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ? ತಮ್ಮನ್ನು ಯಾವ ರಾಜರ್ಷಿವಂಶವು ಅಲಂಕರಿಸಿದೆ? ಯಾವ ದೇಶದ ಜನ ನಿಮ್ಮ ವಿರಹದಿಂದಿದ್ದಾರೆ? ಇಷ್ಟು ಸುಕುಮಾರರಾದ ತಾವು ಯಾವ ಕೆಲಸದ ಮೇಲೆ ಈ ತಪೋವನಕ್ಕೆ ಬರುವ ಶ್ರಮ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರಿ?

ಶಕುಂತಲೆ: (ಸ್ವಗತ)
ಚಿಂತಿಸಬೇಡ ಹೃದಯ! ನೀನು ಕೇಳಬೇಕೆಂದಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಅನಸೂಯೆಯೇ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ!

ದುಷ್ಯಂತ: (ಸ್ವಗತ) ಏನು ಹೇಳಲಿ? ನನ್ನ ಪರಿಚಯ ಹೇಗೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಿ? ಇರಲಿ. ಇದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
(ಪ್ರಕಾಶವಾಗಿ)
ಭವತಿ, ನಾನು ಪೌರವನಿಂದ ನಿಯುಕ್ತನಾಗಿ, ಈ ವನದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ನಿರ್ವಿಘ್ನವಾಗಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡಲು ಬಂದಿದ್ದೇನೆ.

ಅನಸೂಯೆ: ಧಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಸನಾಥರಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದೀರ.

(ಶಕುಂತಲೆ ಲಜ್ಜಿತಳಾಗುತ್ತಾಳೆ)

ಅನಸೂಯೆ: (ಶಕುಂತಲೆ ಮತ್ತು ದುಷ್ಯಂತನ ಭಾವಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ತಮ್ಮೊಳಗೆ) ಶಕುಂತಲೆ, ಈಗೇನಾದರೂ ಕಣ್ವರು ಇದ್ದಿದ್ದರೇ....

ಶಕುಂತಲೆ: ಏನಾಗುತ್ತಿತ್ತು?

ಉಭಯ ಸಖಿಯರು: ತಮ್ಮ ಜೀವಿತ ಸರ್ವಸ್ವವನ್ನೇ ಕೊಟ್ಟು ಅತಿಥಿಗಳಿಗೆ ಸತ್ಕಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.

ಶಕುಂತಲೆ: ದೂರ ಹೋಗಿ. ನೀವು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇನೋ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದೀರ. ನನಗೆ ನಿಮ್ಮ ಮಾತು ಕೇಳಲು ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲ.

ದುಷ್ಯಂತ: (ಅನಸೂಯೆ, ಪ್ರಿಯಂವದೆಯರಿಗೆ) ನಾವು ಕೂಡ ನಿಮ್ಮ ಸಖಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಬಹುದೇ?

ಅನಸೂಯೆ: ಆರ್ಯ, ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಶ್ನೆ ನಮಗೆ ಅನುಗ್ರಹ.

ದುಷ್ಯಂತ: ಭಗವಾನ್ ಕಾಶ್ಯಪರು ಆಜನ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳೆಂದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದಿದೆ. ತಮ್ಮ ಸಖಿ ಹೇಗೆ ಅವರ ಮಗಳಾದಳು?

ಅನಸೂಯೆ: ಕೇಳಿ. ಮಹಾಪ್ರಭಾವಿಯಾದ ಗೋತ್ರಪ್ರವರ್ತಕನಾದ ಕೌಶಿಕನೆಂಬ ರಾಜರ್ಷಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಗೊತ್ತಲ್ಲವೇ?

ದುಷ್ಯಂತ:  ಹೌದು. ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ.

ಅನಸೂಯೆ: ನಮ್ಮ ಪ್ರಿಯಸಖಿ ಅವರ ಮಗಳು. ಅವರಿಂದ ತಿರಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇವಳನ್ನು ಬೆಳಸಿದ್ದರಿಂದ ಕಣ್ವರು ಇವಳ ತಂದೆ.

ದುಷ್ಯಂತ: ತಿರಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಳು ಎಂಬ ಪದ ನನಗೆ ಕುತೂಹಲವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ವಿವರವಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕೆನಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಅನಸೂಯೆ: ಕೇಳಿ. ಹಿಂದೆ ಆ ರಾಜರ್ಷಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿರಬೇಕಾದರೆ ದೇವತೆಗಳು ಆ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ವಿಘ್ನ ತರಲು ಮೇನಕೆ ಎನ್ನುವ ಅಪ್ಸರೆಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದರು.

ದುಷ್ಯಂತ: ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ತಪಸ್ಸಿನ ಬಗ್ಗೆ ಭಯವಿದ್ದೇ ಇದೆ.

ಅನಸೂಯೆ: ಆಗ ವಸಂತ ಸಮಯ. ಆಗ ಕೌಶಿಕರು ಮೇನಕೆಯ ಉನ್ಮಾದರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿ.....
(ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾಳೆ)

ದುಷ್ಯಂತ: ತಿಳಿಯಿತು ಬಿಡಿ. ನಿಮ್ಮ ಸಖಿ ಅಪ್ಸರೆಯ ಮಗಳೇ ಸರಿ.

ಅನಸೂಯೆ: ಹಾ?

ದುಷ್ಯಂತ: ಭೂಮಿಯೊಳಗಿಂದ ಮಿಂಚು ಹೊರಕ್ಕೆ  ಬರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮಾನುಷಿಯರಿಗೆ ಇಂತಹ ಸೌಂದರ್ಯವಿರುವ ಸಂಭವವೆಲ್ಲಿ?

(ಶಕುಂತಲೆ ತಲೆ ತಗ್ಗಿಸಿರುತ್ತಾಳೆ)

ದುಷ್ಯಂತ: (ಸ್ವಗತ) ಹಾಗಾದರೆ ನನ್ನ ಮನೋರಥಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಆದರೂ ಇವಳ ಸಖಿಯರ ಪರಿಹಾಸವಾದ ವರಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಕಾತರವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: (ಶಕುಂತಲೆಯ ಕಡೆ ಮುಗುಳ್ನಗೆಯಿಂದ ನೋಡಿ ನಂತರ ದುಷ್ಯಂತನಿಗೆ) ನೀವೇನೋ ಹೇಳಬೇಕಿಂದಿರುವಂತಿದೆ...
(ಶಕುಂತಲೆ ಅವಳ ಕಡೆ ಬೆರಳು ತೋರಿಸಿ ಕೋಪವನ್ನು ನಟಿಸುತ್ತಾಳೆ)

ದುಷ್ಯಂತ: ಸರಿಯಾಗಿ ಊಹಿಸಿದಿರಿ. ನಮಗೆ ಈ ಸಚ್ಚರಿತರ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ಕೇಳುವಾಸೆ.

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: ಸಂದೇಹ ಬೇಡ. ತಪಸ್ವಿಗಳನ್ನು ಏನು ಬೇಕಾದರೂ ಕೇಳಬಹುದು.

ದುಷ್ಯಂತ: ನಿಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಕೇಳಬೇಕೆಂದಿದ್ದೇನೆ! ಇವರ ಆಶ್ರಮವ್ರತ ಮದುವೆಯಾಗುವವರೆಗೆ ಮಾತ್ರವೋ ಅಥವಾ ತಪಸ್ವಿನಿಯಾಗಿ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲೇ ಇರುವರೋ?

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: ಆರ್ಯ, ನಾವು ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರರಲ್ಲ. ಕುಲಪತಿಗಳಿಗೆ ಇವಳನ್ನು ಅನುರೂಪನಾದ ವರನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಮದುವೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ಸಂಕಲ್ಪವಿದೆ.

ದುಷ್ಯಂತ: (ಸ್ವಗತ) ಹಾಗಾದರೆ ಇದು ದೂರದ ಆಸೆಯೇನಲ್ಲ. ಹೃದಯವೇ ನಿನ್ನ ಅಭಿಲಾಷೆ ಸರಿಯಾಗಿಯೇ ಇದೆ. ಸಂದೇಹ ನಿವಾರಣೆಯಾಯಿತು. ನೀನು ಅಗ್ನಿಯೆಂದು ತಿಳಿದದ್ದು ಈಗ ಇದು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬಹುದಾದ ರತ್ನವೆಂದು ತಿಳಿಯಿತು.

ಶಕುಂತಲೆ: (ಕೋಪವನ್ನು ನಟಿಸಿ) ಅನಸೂಯೆ, ನಾನು ಹೊರಡುತ್ತೇನೆ.

ಅನಸೂಯೆ: ಏಕೆ?

ಶಕುಂತಲೆ: ಹೀಗೆ ಅಸಂಬದ್ಧವಾಗಿ ಪ್ರಲಾಪ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಿಯಂವದೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಗೌತಮಿಗೆ ಹೇಳಲು.

ಅನಸೂಯೆ: ಶಕುಂತಲೆ, ಅತಿಥಿ ಸತ್ಕಾರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹಾಗೇ ಹೋಗುವುದು ಯುಕ್ತವಲ್ಲ.

(ಶಕುಂತಲೆ ಅವಳ ಮಾತು ಕೇಳದೆ ಹೊರಡುತ್ತಾಳೆ)

ದುಷ್ಯಂತ: (ಅವಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಹೋಗಬೇಕೆನ್ನಿಸಿ ನಂತರ ತಡೆದುಕೊಂಡು)
(ಸ್ವಗತ) ಅವಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಹೋಗಬೇಕೆನ್ನಿಸಿದರೂ ಹೋಗಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಕುಳಿತವನು ಏಳದೆಯೇ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಬಂದಂತಿದೆ.

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: (ಶಕುಂತಲೆಯನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಾ) ನೀನು ಹೋಗುವುದು ಯುಕ್ತವಲ್ಲ.

ಶಕುಂತಲೆ: (ಹುಬ್ಬು ಗಂಟಿಕ್ಕಿ) ಏಕೆ?

ಪ್ರಿಯಂವದೆ:  ನಿನ್ನ ಎರೆಡು ಗಿಡಗಳಿಗೆ ನಾನು ನೀರು ಹಾಕಿದ್ದೇನೆ. ಆ ಸಾಲವನ್ನು ತೀರಿಸಿ ನೀನು ಹೋಗಬಹುದು.
(ಅವಳನ್ನು ಹಿಂದೆ ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾಳೆ)

ದುಷ್ಯಂತ: ನಿಮ್ಮ ಸಖಿ ಗಿಡಗಳಿಗೆ ನೀರು ಹಾಕಿ ಆಗಲೇ ದಣಿದಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಕೈಗಳು ಕೆಂಪಾಗಿಬಿಟ್ಟಿವೆ. ತೋಳುಗಳು ದಣಿದಿವೆ. ನೀರು ಹಾಕಲು ಬಿಂದಿಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಎತ್ತಿ ಏದುಸಿರು ಬರುತ್ತಾ ಎದೆ ಓಲಾಡುತ್ತಿದೆ. ಕಿವಿಯಲ್ಲಿನ ಶಿರೀಷ ಪುಷ್ಪ ಜಾರುವಂತೆ ಬೆವರು ತೊಟ್ಟಿಕ್ಕುತ್ತಿದೆ. ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಕೆದರಿದ ಕೂದಲನ್ನು ಒಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಬಿಂದಿಗೆ ಹಿಡಿದೇ ಸರಿಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಶ್ರಮ ಕೊಡುವುದು ಬೇಡ. ಇವರ ಸಾಲವನ್ನು ನಾನು ತೀರಿಸುತ್ತೇನೆ..
(ಉಂಗುರವನ್ನು ಕೊಡಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾನೆ)
(ಇಬ್ಬರೂ ಆ ಉಂಗುರುದ ಮೇಲಿನ ನಾಮಮುದ್ರೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ಒಬ್ಬರ ಮುಖ ಒಬ್ಬರು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ)

ದುಷ್ಯಂತ: ಅನ್ಯಥಾ ತಿಳಿಯಬೇಡಿ. ರಾಜರೇ ಇದನ್ನು ರಾಜಪುರುಷನಾದ ನನಗೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಪ್ರಿಯಂವದೆ: ನಿಮ್ಮ ಬೆರಳಿನಿಂದ ಈ ಉಂಗುರ ಬೇರ್ಪಡುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಆದರೂ ನೀವೇ ಹೇಳಿದಂತೆ ಇವಳು ಈಗ ಋಣಮುಕ್ತೆ.
(ಮಂದಸ್ಮಿತವಾಗಿ)
ಹೇ ಶಕುಂತಲೆ ಈ ಆರ್ಯರ ದೆಸೆಯಿಂದ, ಅಥವಾ ಮಹಾರಾಜರಿಂದ, ಈಗ ನೀನು ಸಾಲದಿಂದ ಮುಕ್ತೆ. ಈಗ ಬೇಕಾದರೆ ಹೋಗು.

ಶಕುಂತಲೆ: (ಸ್ವಗತ)  ಅದು ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿದ್ದರೆ....
(ಕೇಳಿಸುವಂತೆ)
ನನ್ನನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕಾದರೂ, ಬಿಡುವುದಕ್ಕಾದರೂ ನೀನು ಯಾರು?

ದುಷ್ಯಂತ: (ಶಕುಂತಲೆಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಸ್ವಗತ)
ನಮ್ಮಂತೆಯೇ ಇವಳಿಗೂ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಮೋಹವಾಗಿದೆಯೇ? ಅಥವಾ ನನ್ನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಇವಳು ನನ್ನ ಜೊತೆ ಮಾತಾಡದಿದ್ದಾರೂ ಇವಳ ಕಿವಿಯೆಲ್ಲಾ ನನ್ನ ಕಡೆಗೇ ಇದೆ. ನನ್ನ ಕಡೆ ನೋಡದಿದ್ದರೂ ಅವಳ ಕಣ್ಣು ಬೇರೆ ಯಾವುದರ ಮೇಲೂ ಇಲ್ಲ.

(ನೇಪಥ್ಯದಲ್ಲಿ)
ತಪಸ್ವಿಗಳೇ, ತಪಸ್ವಿಗಳೇ, ಎಚ್ಚರ! ಆಶ್ರಮದ ಮೃಗಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಿದ್ದರಾಗಿ. ಬೇಟೆಯಾಡಲು ರಾಜ ದುಷ್ಯಂತ ಕಾಡಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ಕುದುರೆಗಳ ಸಪ್ಪಳದಿಂದ ಎದ್ದ ಧೂಳು ನಮ್ಮ ಒದ್ದೆಯಾದ ವಲ್ಕಲಗಳ ಮೇಲೆ ಕೂತಿದೆ. ಅದು ನಮ್ಮ ಆಶ್ರಮದ ವೃಕ್ಷಗಳ ಮೇಲೆ ಮಿಡತೆಗಳಂತೆ ಆವರಿಸಿದೆ.
ದುಷ್ಯಂತನ ರಥದ ವೇಗದಿಂದ ಭಯಗೊಂಡ ಆನೆ ಹುಚ್ಚಾಗಿ ಓದುತ್ತ ಮರಗಳಿಗೆ ಬಡಿದುಕೊಂಡು ತನ್ನ ಒಂದು ದಂತವನ್ನು ಮುರಿದುಕೊಂಡಿದೆ. ತಪಸ್ಸಿನ ವಿಘ್ನವು ಮೂರ್ತೀಭವಿಸಿದಂತೆ ಅದು ಜಿಂಕೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಹೆದರಿಸಿ ರಥಗಳಿಂದ ಭೀತವಾಗಿ ಈ ಧರ್ಮಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದೆ.

(ಸಖಿಯರು, ಶಕುಂತಲ, ರಾಜ ಎಲ್ಲರೂ ಸಂಭ್ರಾನ್ತರಾಗಿ ಆ ಕಡೆ ಕಿವಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ)

ದುಷ್ಯಂತ: (ಸ್ವಗತ) ಅಯ್ಯೋ ಏನಾಯಿತು!! ನನ್ನನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ನನ್ನ ಪರಿವಾರವೇ ಬಂದಂತಿದೆ. ಇರಲಿ, ಇದನ್ನು ತಡೆಯಲು ನಾನೀಗ ಹೊರಡಬೇಕು.

ಅನಸೂಯೆ ಪ್ರಿಯಂವದೆಯರು: ಆರ್ಯ, ಈ ವೃತ್ತಾಂತದಿಂದ ನಮಗೆ ಹೆದರಿಕೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ನಮ್ಮನು ನಮ್ಮ ಕುಟೀರದವರೆಗೂ ಬಿಡುತ್ತೀರಾ?

ದುಷ್ಯಂತ: (ಆತುರದಲ್ಲಿ) ಬೇಗ ನಡೆಯಿರಿ. ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ತೊಂದರೆಯಾಗದಂತೆ ಮಾಡುವ ದಾರಿಯಲ್ಲೇ ಹೋಗೋಣ.
(ಎಲ್ಲರೂ ಏಳುತ್ತಾರೆ)

ಅನಸೂಯೆ ಪ್ರಿಯಂವದೆಯರು: ಆರ್ಯ, ನಿಮಗೆ ಈಗ ಅತಿಥಿ ಸತ್ಕಾರ ಮಾಡದೆಯೇ ಮತ್ತೆ ನಿಮ್ಮ ದರ್ಶನದ ಆಕಾಂಕ್ಷಿಗಳಾಗಿದ್ದೇವೆ.

ದುಷ್ಯಂತ: ನಿಮ್ಮ ದರ್ಶನದಿಂದಲೇ ನನಗೆ ಸಂತೋಷವಾಗಿದೆ.

ಶಕುಂತಲೆ:
ಅಯ್ಯೋ ಅನುಸೂಯೇ ನನ್ನ ಕಾಲು ಜಾರಿತು..... ನನ್ನ ಬಟ್ಟೆ ಮುಳ್ಳಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಕೊಂಡಿತು, ಇರು ಅದನ್ನು ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ...
(ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾ ದುಷ್ಯಂತನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನೋಡುತ್ತಲೇ, ತನ್ನ ಸಖಿಯ ಜೊತೆ ವೇದಿಕೆಯಿಂದ ನಿಷ್ಕ್ರಾಂತಳಾಗುತ್ತಾಳೆ)

ದುಷ್ಯಂತ: ನನಗೆ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಮನಸ್ಸೇ ಇಲ್ಲ. ನನ್ನ ಪರಿವಾರವನ್ನು ಈ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಇರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ಈ ಶಕುಂತಲೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ರಥ ಎಷ್ಟು ಜೋರಾಗಿ ಮುಂದೆ ಹೋದರೂ ಅದರ ಧ್ವಜ ಹಿಂದೆಯೇ ಉಳಿಯುವಂತೆ ನಾನು ಮುಂದೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರೂ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಹಿಂದೆಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತಿದೆ...

(ನಿರ್ಗಮಿಸುತ್ತಾನೆ)
(ಪ್ರಥಮ ದೃಶ್ಯ ಮುಗಿದುದು)


Wednesday, July 10, 2019

ಸಾರ್ಥ

ನಾನು ನೆನ್ನೆ ಎಸ್.ಎಲ್. ಭೈರಪ್ಪನವರ ಸಾರ್ಥ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಎರಡನೆಯ ಬಾರಿ ಓದಿ ಮುಗಿಸಿದೆ. ಸುಮಾರು ಎರೆಡು ವರ್ಷದ ಹಿಂದೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಓದಲು ಶುರು ಮಾಡಿದಾಗ ಮೊದಲ ಐವತ್ತು ಪುಟಗಳನ್ನು ಓದಿದಮೇಲೆ ಬೇಸರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದೆ - ಆದರೆ ಯಾವುದೋ ಕಾರಣದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಆಸಕ್ತಿ ಹುಟ್ಟಿ ಓದಿ ಮುಗಿಸಿದೆ. ನಂತರ ಎಷ್ಟೋ ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಕಾದಂಬರಿಯ ಕಥಾವಸ್ತು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚೊತ್ತಿ ಕುಳಿತಿತ್ತು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸಾರ್ಥ ಕಾದಂಬರಿ ನನ್ನ ಅಕ್ಕನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಓದಿದಾಗ ಕಾದಂಬರಿಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗಳು - ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದುವು - ಸರಿಯಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತೆ ಓದಬೇಕೆನಿಸಿತು. ನೆನ್ನೆ ಓದಿ ಮುಗಿಸಿದೆ. ಈಗ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದೆರೆಡು ಮಾತುಗಳನ್ನು ಬರೆಯಬೇಕೆನಿಸುತ್ತಿದೆ!

ನನಗೆ 'ಸಾರ್ಥ' ಪದದ ಪರಿಚಯವಾದದ್ದೇ ಈ ಕಾದಂಬರಿಯಿಂದ. ಕಾದಂಬರಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಮೊದಲು ಕೇಳಿದಾಗ ಇದು ಭೈರಪ್ಪನವರ ಗೃಹಭಂಗ, ವಂಶವೃಕ್ಷ, ದಾಟು ಮುಂತಾದವುಗಳಂತೆ ಸಮಕಾಲೀನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾದಂಬರಿ ಎನಿಸಿತು. ಮೊದಲ ಪುಟದಲ್ಲಿನ 'ಸಾರ್ಥ' ಪದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಓದಿದ ಮೇಲೆ ಇದು ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾದಂಬರಿ ಎಂದು ಅರ್ಥವಾಯಿತು. ಸಾರ್ಥದ ಕಾಲ ಆವರಣದ ಕಾಲಕ್ಕಿಂತ ಸುಮಾರು ೭೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನದು. ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯದ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರು ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದ ಕಾಲದ ಆಸುಪಾಸು. ತಾತ್ವಿಕವಾಗಿ ಭಾರತ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಗೊಂಡ ಕಾಲ. ಬೌದ್ಧಮತ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದೆರಡು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆ. ಉತ್ತರಮೀಮಾಂಸಾ ತತ್ವ - ಅಥವಾ ವೇದಾಂತ ತತ್ವ - ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯಾದ ಕಾಲ.

ಸಾರ್ಥ ಕಾದಂಬರಿ ಪ್ರಥಮ ಪುರುಷ ನಿರೂಪಣಾ ಕಾದಂಬರಿ. ಕಾದಂಬರಿಯು ನಾಯಕ ನಾಗಭಟ್ಟ ತನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಕಥೆಯಾಗಿ ಬರೆದಿಟ್ಟಿರುವ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. ನಾಗಭಟ್ಟ ಪೂರ್ವಮೀಮಾಂಸಾ ಪಂಡಿತರಾದ ಮಂಡನಮಿಶ್ರರ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದವ. ಕರ್ಮಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ. ತಾರಾವತಿಯ ಅಮರುಕ ರಾಜನ ಸ್ನೇಹಿತ. ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದ ಅರ್ಥ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಅಮರುಕನ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಸಾರ್ಥದ ಮರ್ಮ ತಿಳಿಯಲು ಉನ್ನತ ವ್ಯಾಸಂಗಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಶಿಗೆ ಹೋಗುವ ನೆಪದಲ್ಲಿ ತಾರಾವತಿಗೆ ಬಂದ ಒಂದು ಸಾರ್ಥದ ಜೊತೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಭೈರಪ್ಪನವರು ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಸಾರ್ಥಗಳ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಸಾರ್ಥಗಳು ಎದುರಿತಿದ್ದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಸಾರ್ಥ ಪ್ರಮುಖರು ಅವನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರೀತಿಗಳು, ಸಾರ್ಥಗಳ ಜೊತೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುವ ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಜನಗಳು ಮುಂತಾದ ವಿವರಣೆಗಳಿವೆ.

ನಾಗಭಟ್ಟ ಜೊತೆಗೆ ಬಂದ ಸಾರ್ಥ ಅವನನ್ನು ಮಥುರೆಗೆ ಬಿಟ್ಟು, ಅವನಿಗೆ ಕಾಶಿಗೆ ಹೋಗುವ ಇನ್ನೊಂದು ಸಾರ್ಥವನ್ನು ಕೂಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೇಳಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಕಾಶಿಗೆ ಹೋಗುವ ಸಾರ್ಥ ಬರುವುದು ತಡವಾಗಿ ನಾಗಭಟ್ಟನಿಗೆ ಒಂದು ಬೌದ್ಧ ವಿಹಾರದಲ್ಲಿ ತಂಗುವ ಪ್ರಸಂಗ ಬರುತ್ತದೆ. ತಿಂಗಳುಗಳಾದರೂ ಕಾಶಿಯ ಕಡೆಗಿನ ಸಾರ್ಥ ಬಾರದ ಕಾರಣ ಹೊತ್ತು ಕಳೆಯಲು ನಗರದ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳಸುತ್ತಾನೆ. ಮಥುರೆಯ ನಾಟಕದ ಗುಂಪೊಂದು ಪರಿಚಯವಾಗಿ ಅವನ ಮನಸ್ಸು ನಾಟಕದ ಮೇಲೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಅವನ ರೂಪು ಮೈಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ನಾಟಕದ ಸೂತ್ರಧಾರರು ಅವನನ್ನು ಕೃಷ್ಣನ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಆರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಾಟಕಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವಾಗ ನಾಟಕದ ನಾಯಕಿ ಪಾತ್ರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಚಂದ್ರಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಅವನಿಗೆ ಪ್ರೇಮವುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅವಳಿಗೂ ಅವನ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿಯುಂಟಾದರೂ ತನ್ನ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ವ್ರತಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟುಬಿದ್ದು ಅವನೊಡನೆ ದೈಹಿಕ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ತಾರಾವತಿಯ ಕಡೆಯಿಂದ ಬಂದ ಪಂಡಿತರೊಬ್ಬರಿಂದ ನಾಗಭಟ್ಟನಿಗೆ ಅಮರುಕನಿಂದ ತನಗಾದ ಮೋಸ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಇತ್ತ ಚಂದ್ರಿಕೆ ನಾಗಭಟ್ಟನ ತಾನಿದ್ದರೆ ನಾಗಭಟ್ಟ ಇನ್ನಾರೊಡನೆಯೂ ದೈಹಿಕ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿದು ನಾಟಕದ ಗುಂಪನ್ನೇ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ. ನಾಗಭಟ್ಟನಿಗೆ ಖಿನ್ನತೆಯುಂಟಾಗಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಶೂನ್ಯಭಾವವು ಆವರಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ತಾರಾವತಿಯಲ್ಲಿ ತನಗಾದ ಮೋಸವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ತಂತ್ರದ ಮೊರೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಎರೆಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತಾಂತ್ರಿಕನಾಗಿದ್ದು ಕೊನೆಗೆ ಚಂದ್ರಿಕೆಯೇ ಅವನನ್ನು ಪುನಾ ಮೊದಲಿನ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತರುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ ಈಗಲೂ ಅವಳು ಅವನೊಡನೆ ದೈಹಿಕ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ನಾಗಭಟ್ಟನಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಶೂನ್ಯಭಾವ ಆವರಿಸುತ್ತದೆ. ಬೌದ್ಧ ಭಿಕ್ಕು ವಜ್ರಪಾದರ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಅವನು ವ್ಯಾಸಂಗಕ್ಕಾಗಿ ನಾಲಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.

ಇಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದಿನ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ದಿಗ್ಗಜರಾದ ಕುಮಾರಿಲಭಟ್ಟ, ಮಂಡನ ಮಿಶ್ರ, ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಪಾತ್ರಗಳಾಗಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಕುಮಾರಿಲರು ಗುರುದ್ರೋಹ ಮಾಡಿದೆನೆಂದು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಶಂಕರರು ಮಂಡನರನ್ನು ವಾಕ್ಯಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿ ಶುದ್ಧ ಕರ್ಮಠರಾದ ಅವರನ್ನು ಸನ್ಯಾಸಿಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ, ಅದ್ವೈತ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಿದ್ದು ಮುಂತಾದ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ನಾಗಭಟ್ಟ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಕಾದಂಬರಿಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಅರಬ್ಬರ ಆಕ್ರಮಣದ ಸನ್ನಿವೇಶ ಬರುತ್ತದೆ. ಮಂಡನರು ಶಂಕರರ ವಿರುದ್ಧ ಸೋತ ನಂತರ ನಾಗಭಟ್ಟ ಮತ್ತೆ ಮಥುರೆಗೆ ಬಂದು ಚಂದ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಭೇಟಿಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಮೂಲಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ (ಈಗಿನ ಮುಲ್ತಾನ್) ಅರಬ್ಬರ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ತಿಳಿದು ಗುರ್ಜರರು ನಾಗಭಟ್ಟ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಿಕೆಯರನ್ನು ಅಲ್ಲಿನ ಜನರನ್ನು ಹುರಿದುಂಬಿಸಲು ಕೃಷ್ಣನ ನಾಟಕವಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದನ್ನು ತಿಳಿದ ಅರಬ್ಬರು ಇವರಿಬ್ಬರನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚಂದ್ರಿಕೆ ತನ್ನನ್ನೇ ಅರಬ್ಬನ ಅಧಿಕಾರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನನ್ನೂ ನಾಗಭಟ್ಟನನ್ನೂ ಅವರಿಂದ ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡು ಮರಳಿ ಮಥುರೆಗೆ ಬರುತ್ತಾಳೆ. ಕೊನೆಗೆ ತನ್ನ ಗುರುಗಳ ಸಲಹೆಯಂತೆ ನಾಗಭಟ್ಟನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಲು ಒಪ್ಪುತ್ತಾಳೆ. ಇಲ್ಲಿಗೆ ಕಾದಂಬರಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.

ತಮ್ಮ ಇತರ ಕಾದಂಬರಿಗಳಂತೆ ಸಾರ್ಥದಲ್ಲಿಯೂ ಭೈರಪ್ಪನವರು ಮಾನವ ಜೀವನದ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯನ್ನು ನಾಗಭಟ್ಟ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಿಕೆಯರ ಪಾತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ತುಂಬಾ ಸೊಗಸಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಕಾದಂಬರಿಯ ವಸ್ತು ಎಂಟು-ಒಂಭತ್ತನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅಂದಿನ ತಾತ್ವಿಕ ಸಂಘರ್ಷಗಳು. ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಗಾರರ ಜೀವನ, ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ, ಪೂರ್ವ ಮೀಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಮೀಮಾಂಸಗಳ ವಿಷಯಗಳು ಪದೇ ಪದೇ ಬರುತ್ತವೆ. ನಾಗಭಟ್ಟ ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಅಂದಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಒಬ್ಬ ವೈದಿಕನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೮ನೇ ಶತಮಾದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಸುಮಾರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಹಳೆಯದು. ಆದರೆ ಮುಂದಿನ ಎರೆಡು ಮೂರು ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ನೆಲೆಯನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿನ ಬೌದ್ಧ ಮತದ ವಿಷಯ ತುಂಬಾ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾದಂಬರಿಯ ಬಹುತೇಕ ಬೌದ್ಧ ಪಾತ್ರಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ 'ಅಹಂಕಾರಿ'ಗಳೆನಿಸುತ್ತವೆ. ನಳಂದದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧರು ಕುಮಾರಿಲರನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡ ರೀತಿ, ವಜ್ರಪಾದ ಭಿಕ್ಕುವಿನ ವರ್ತನೆ ಇದನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತವೆ. ಬೌದ್ಧರು ಮತ ಪರಿವರ್ತನೆ ಮಾಡುವ, ಅಥವಾ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಪ್ರಸಂಗಗಳಿವೆ. ವಜ್ರಪಾದ ಭಿಕ್ಕುಗಳು ಅನೇಕಬಾರಿ ನಾಗಭಟ್ಟನನ್ನು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಬೌದ್ಧನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಥುರೆಯಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಚೈತ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಬಂದ ಸ್ಥಪತಿಯನ್ನು ಪರಿವರ್ತನೆ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯೂ ಆಗುತ್ತಾರೆ. ಬುದ್ಧಗಯೆಯಲ್ಲಿ ನಾಗಭಟ್ಟನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಬೌದ್ಧರನ್ನು ಬುದ್ಧನ ಸಂದೇಶಗಳ ಜೊತೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬುದ್ಧನ ಸರಳ ಉಪದೇಶಗಳಾದ ಅಹಿಂಸೆ, ಆಸೆಯೇ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅಂದಿನ ಬೌದ್ಧರ ತರ್ಕಗಳನ್ನು, ವೈದಿಕ ಧರ್ಮದ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ತುಲನೆಮಾಡಿ, ಬುದ್ಧನ ಚಿಂತನೆಗಳು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಸಂದೇಶಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆಯಾದುವೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ತನಗೆ ತಾನೇ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ವೈದಿಕನಾದ ನಾಗಭಟ್ಟನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಸಂದರ್ಭದ ಔಚಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ.  ಬೌದ್ಧ ಬಿಕ್ಕುವಿನ ದೃಷ್ಟಿ ಬೇರೆಯದೇ ಆಗಿರಬಹುದು.

ಇನ್ನು ಪೂರ್ವ ಮೀಮಾಂಸೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಮೀಮಾಂಸೆಗಳ ಕುರಿತ ನಾಗಭಟ್ಟನ ಚಿಂತನೆಗಳು ಉತ್ತಮವಾಗಿವೆ. ಮಂಡನ ಮಿಶ್ರರ ಸಂಸ್ಯಾಸಿಗಳ ಕುರಿತಾದ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು, ಕರ್ಮದ ಪ್ರಾಮಖ್ಯತೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಧೋರಣೆ ತುಂಬಾ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ. ಶಂಕರ ಯತಿಗಳ ಸನ್ಯಾಸವೇ ವೇದಾಂತ ವಿಜ್ಞಾದ ಸುನಿಶ್ಚಿತ ಅರ್ಥವೆಂಬ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನೂ, ಮಂಡನಮಿಶ್ರರ ಕರ್ಮಯೋಗವೇ ವೇದಗಳ ಸಾರವೆಂಬುದನ್ನೂ ನಾಗಭಟ್ಟನ ತುಮುಲಗಳ ಮೂಲಕ ಸುಂದರವಾಗಿ ಭೈರಪ್ಪನವರು ಮೂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳು, ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಓದುಗರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಯೋಚಿಸಿದಷ್ಟೂ ಆಳಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತವೆ. "ಮಂಡನರು ಶಂಕರರ ವಿರುದ್ಧ ಸೋತ ನಂತರ, ಜನಗಳು ಸಂಸ್ಯಾಸವೇ ಜನರ ಮೂಲ ಧ್ಯೇಯವಾದಮೇಲೆ ನಾವೇಕೆ ಕೆಲಸಮಾಡಬೇಕು ಎಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ", "ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯೆಯಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಸನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಜಿಗಿಯುವ ಶಕ್ತಿ ಇರುವವರು ವಿರಳ. ಜಗತ್ತಿನ ಸಂಸಾರ ಭಾಗವತ್ಸಂಕಲ್ಪದಂತೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಸಕಲರೂ ಪರಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗಿ ಅಭಿವ್ಯಕವಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ನಾವು ಎದುರು ನೋಡಬೇಕಾಗಿರುವುದು", "ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲೇಬೇಕು. ಅದು ನಿನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯ ಎಂಬ ಮಾತು ಬುದ್ಧನ ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದೀತೆ? ಎಂದು ನನ್ನಲ್ಲಿ ನಾನು ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ" ಮುಂತಾದ ವಾಕ್ಯಗಳು ಮನಸ್ಸಿನ ಆಳಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತವೆ.

ಇಡೀ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ಎರೆಡು ಸಂದರ್ಭಗಳಿವೆ, ಒಂದು: ಪ್ರಜ್ಞಾಘನರ ವಿಚಾರ. ಪ್ರಜ್ಞಾಘನರೇ ಕುಮಾರಿಲಭಟ್ಟರೆಂದು ತಿಳಿಸುವ ಸಂದರ್ಭ. ಇತಿಹಾಸ ತಿಳಿದವರು ಇದನ್ನು ಊಹಿಸಬಹುದಾದರೂ ಕಾದಂಬರಿಯ ನಾಟಕೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ರೋಮಾಂಚನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಎರಡು: ಶಂಕರ ಯತಿಗಳ ಮತ್ತು ಮಂಡನ ಮಿಶ್ರರ ಮೊದಲ ಭೇಟಿಯ ಸಂದರ್ಭ. ಕರ್ಮಯೋಗದ ಸಾಕಾರಮೂರ್ತಿಯಾದ ಮಂಡನರನ್ನು ಜ್ಞಾನಯೋಗದ ಸಾಕಾರಮೂರ್ತಿಯಾದ ಶಂಕರ ಯತಿಗಳು ಕರ್ಮಯೋಗದ ಮುಖ್ಯ ಕರ್ಮವಾದ ಶ್ರಾದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, "ಭವಾನ್ ಭಿಕ್ಷಾಂ ದದಾತು" ಎನ್ನುತ್ತಾ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಇದು ಭೈರಪ್ಪನವರ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸಂದರ್ಭ ಓದುಗರಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿರುವ ಪರಿ ಶ್ಲಾಘನೀಯವಾಗಿದೆ.

ಭೈರಪ್ಪನವರ ಶಕ್ತಿ ಮಾನವನ ಮನಸ್ಸಿನ ತುಮುಲಗಳನ್ನು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುವುದು. ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಏನೂ ಇಲ್ಲ, ನಾಗಭಟ್ಟನ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ 'ಸಾರ್ಥ'ವನ್ನು ಒಂದು ಕಡೆ, ನಾಗಭಟ್ಟನ ಜೀವನದ 'ಸಾರ್ಥ'ವನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ಭೈರಪ್ಪನವರ ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಅದ್ವಿತೀಯ.

ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ಥ ಭೈರಪ್ಪನವರ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿನ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ನಾನು ಎರೆಡು ಬಾರಿ ಓದಿರುವ ಎರಡೇ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ಥವೂ ಒಂದು (ಇನ್ನೊಂದು ಮಾಸ್ತಿ ವೆಂಕಟೇಶ ಅಯ್ಯಂಗಾರರ 'ಸುಬ್ಬಣ್ಣ' ಎಂಬ ನೀಳ್ಗತೆ). ಜನ ಮನ್ನಣೆಯಲ್ಲಿ ಆವರಣ ವಂಶವೃಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ ಮನ್ನಣೆ ಸಾರ್ಥಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲವೆಂದೆನಿಸುತ್ತದೆ (ನನ್ನ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಯೂ ಇರಬಹುದು). ಆದರೂ, ಸಾರ್ಥವು ಭೈರಪ್ಪನವರು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಕೊಟ್ಟ ಅಪೂರ್ವ ಕೊಡುಗೆ.